متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 660

اینکه دفن کافر واجب است یا حرام؟)مشکل است.

-تحقیقا هرچه در رابطۀ با این مسأله در نزد ما بود،در مسأله دوران بین المحذورین در مقدّمات حجیّت ظنّ،به هنگام بحث در حجیّت علم،بیان کردیم.

*** تشریح المسائل:

*صورت سوّم از چهار صورت استصحابین متعارضین که منشاء تعارض آنها علم اجمالی است، چیست؟

-عبارتست از صورتی که از اجراء اصلین نه مخالفت عملیّۀ قطعیه ای پیش می آید و نه اجماعی بر عدم الجمع قائم است،مضافا بر اینکه هریک از دو اصل هم دارای اثر شرعی می باشند،فی المثل:

-شخصی از روی اشتباه با مایعی که مردّد است میان بول و آب وضو ساخته و لکن اکنون اجمالا علم پیدا کرده است که یا حالت سابقۀ حدث نفسانی را از دست داده است و در نتیجه پاک شده است و یا که حالت سابقۀ طهارت جسمانی و اعضاء وضو را از دست داده و اکنون بدن او متنجّس گردیده است:

1-از یک طرف استصحاب بقاء حدث جاری می شود که اثر شرعی آن وجوب وضوء است یعنی که مکلّف باید برود وضو بگیرد و نماز بخواند.

2-از طرف دیگر استصحاب بقاء طهارت اعضاء جاری می شود که اثر شرعی آن عدم وجوب شستن اعضاء برای نماز است.

-در چنین موردی حکم اینستکه:هردو استصحاب را جاری کرده و به علم اجمالی اعتنا نکند.چرا؟

-زیراکه علم اجمالی زمانی اثر دارد که موجب مخالفت عملیّۀ قطعیّه با حکم شرعی شود و حال آنکه در این مورد چنین مخالفتی پیش نمی آید و لذا علم اجمالی منجّر نمی باشد.

-بله،حداکثر مخالفتی که ممکن است پیش آید مخالفت التزامیّه است.چراکه ما علم اجمالی به از بین رفتن یکی از دو حالت سابقه داشتیم.معذلک ملتزم شدیم به عدم زوال هر