متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 12

دلالت دلیل حاکم ضعیف تر از دلالت دلیل محکوم باشد، چراکه برگرداندن دلیل حاکم از ظاهرش بدون قرینۀ دیگری (از خارج) قبیح بوده و به واسطۀ اصل مدفوع است.

- و امّا حکم به تخصیص متوقّف است بر ترجیح ظهور دلالت خاص و إلاّ اگر دلالت خاصّ ضعیف باشد رفع ید از ظهور خاص و بیرون آوردنش از خاص بودن بواسطۀ قرینه ای که مصاحب با آن است ممکن است.

***

تشریح المسائل

* جهت یادآوری بفرمائید حکومت چیست؟

- اینستکه: یکی از دو دلیل که همان دلیل حاکم باشد با مدلول لفظی و معنای منطوقی و مطابقی خود و نه با حکم عقل متعرّض حال دلیل دیگر شده و آن را تفسیر و تبیین کرده درصدد توسعه یا تضییق دائرۀ آن باشد به نحوی که اگر دلیل محکوم نمی بود حتما دلیل حاکم لغو و بی معنا می شد.

- البته تفسیر خود بر دوگونه است:

1 - تفسیر بالتّوسعه 2 - تفسیر بالتّضییق

* ضابطۀ کلّی حکومت چیست؟

- اینستکه: یکی از دو دلیل با همان ظاهر لفظی اش تفسیر کند دلیل دیگر را بدین معنا که برخی از مصادیقش را از موضوعش خارج کند.

- به عبارت دیگر: دلیلی حاکم است که مقداری موضوع دلیل دیگر را کوچک می کند و این همان حکومت است. و لذا:

- در بحث فعلی که شیخ می خواهد ضابطۀ حکومت را توضیح دهد به تفسیر بالتّوسعه نپرداخته است و تنها تفسیر بالتضییق را مطرح کرده است.

- برای تفسیر بالتضییق هم فی المثل مثال زده شده است به اینکه:

- یک دلیل می گوید: إذا شککت فابن علی الاکثر. و دلیل دیگری فرموده:

إذا شکّ الامام لا شکّ للامام مع حفظ المأموم.

- این دلیل دوّم مفسّر و آن دلیل اوّل مفسّر است و اگر آن دلیل محکوم نمی بود این دلیل دوّم معنا نداشت.

- یعنی اگر شارع برای نماز دستوراتی را صادر نکرده بود و مثلا در ابتدا نگفته بود که: إذا شککت فابن علی الاکثر، بلکه ابتداء می گفت لا شکّ فی الامام.

- مع حفظ المأموم، همه متحیّر می ماندند که امام جماعت به شکش اعتنا نکند. یعنی چه؟ مگر در