متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 136

اشتباه بودن مطلبی که قائل به تساقط در دو مرحله ذکر کرده

اشاره

- این (مطلب را درک کنید که برخی روی چه حسابی قائل به تساقط شده اند) و لذا آنچه را که (در دو مرحله) ذکر کرده است:

* در تفاوت میان اجماع (دلیل لبّی) و دلیل لفظی، نتیجه و ثمره ای در مانحن فیه ندارد، چونکه فرض بر قیام اجماع است بر اینکه هریک از این دو خبر واجب العمل اند، البته اگر مانع شرعی در کار نباشد و آن همان وجوب عمل به دیگری است زیرا متعارضین نیستند مگر اینچنین باشند (که بخاطر حجّت بودنشان دست به گریبان باشند یعنی که واجب العمل بودن این یکی مانع از عمل به آن یکی و واجب العمل بودن آن یکی مانع از عمل به این یکی باشد).

- و امّا اگر وجود یکی از دو دلیل مانع از وجوب عمل به دلیل دیگر باشد آن خارج از موضوع تعارض است، چونکه عمل به امارۀ محکوم (و یا ممنوع شده) واجب نیست.

- و امارۀ مانعه (از جمله خبر ثقه) نیز اگر واجب العمل باشد، عمل به آن به دلیل سالم بودنش از معارض دیگر (که بخاطر محکوم بودنش از بین رفته) تعیّن پیدا می کند.

- پس: امارۀ مانعه (مثل شهرت و یا خبر ثقه) با وجودش (و به مجرد تحقّقش) مانع از وجوب عمل به دلیل حاکم نمی شود (چون محکوم است).

- پس: دلیل مانع ممنوع غیر از دلیلین متعارضین است.

- شیخ سپس می فرماید:

- غرض من از طولانی کردن کلام در محاسبات فوق، ریشه کن کردن مادّۀ شبهه ای است که بعضی توهّم کرده اند به اینکه قدر متیقّن از ادلّۀ امارات (یعنی ادلّۀ لبیّه ای مثل اجماع و عقل) که عموم لفظی ندارند، آنجایی است که خالی از معارض است.

***

تشریح المسائل

* مقدّمه بفرمائید در رابطۀ با متعارضین در بحث خاتمه بطور کلّی چه مقاماتی از بحث وجود دارد؟

1 - یک مقام از بحث پیرامون قاعدۀ جمع بین متعارضین است که بر هر قاعدۀ دیگری تقدّم دارد منتهی چنانکه گفته آمد مخصوص به مواردی است که جمع بینهما ممکن باشد که مورد بحث واقع شد.

2 - یک مقام از بحث نیز پیرامون تراجیح است مبنی بر این که اگر دو حدیث با هم تعارض کردند و از تمام جهات متعادلین بودند حکمشان چه می باشد؟

3 - مقام دیگر از بحث باز پیرامون تراجیح است لکن مبنی بر اینکه اگر از دو حدیث متعارض یکی بر دیگری رجحان داشته باشد وظیفه ما چه می باشد؟