متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 141

- در روایاتی که متعارض نیستند بگوید: اعمل بهذا الخبر تعیینا، اعمل بهذا الخبر تعیینا و... و لکن وقتی به متعارضین می رسد بگوید اعمل بهذا الخبر تعیینا یعنی که تبدیل شود به فی احدهما تعیینا یعنی که نگوید هذا الخبر تعیینا.

- البته، این احدهمای تعیینی، همان احدهمای مفهومی است یعنی که مفهوم احدهما یک مفهوم کلّی است و هر مفهوم کلّی به نوبت خودش می شود تعیینی چرا که کلمۀ احد را دوجور استعمال می کنند بدین معنا که:

- یک احدهمای مصداقی داریم که برمی گردد به تخییر یعنی هذا تخییرا و ذاک تخییرا.

- یک احدهمای مفهومی داریم که مفهوم احدهما نیز یک مفهومی است از مفاهیم عالم مثل مفهوم صلاه، مفهوم زکات و....

- پس این دوتا خبر را تبدیل می کنیم به یک مفهومی که بشود آن مفهوم را تعیینا واجب نمود.

- آن مفهوم احدهماست، احدهمای مفهومی نه احدهمای مصداقی.

- پس همه اش شد تعیینا و لذا دیگر کلمۀ تخییر در میان نمی آید تا استعمال لفظ واحد در دو معنا لازم آید. چه پاسخ می دهید؟

- می گوئیم آن حدیثی که گفته است صدّق العادل نظرش به خبر عادل هایی است که در خارج وجود دارند و لذا شما نگاه کنید در صف خبرهای واحد ببینید آیا چیزی به نام مفهوم احد به چشم می خورد؟ خواهید گفت که خیر آنچه به چشم می خورد خود خبرین متعارضین اند.

- به عبارت ساده تر صدّق العادل می گوید به این خبر عادلهایی که در خارج تحقق دارند عمل کنید، خوب آیا مفهوم احد می تواند در خارج تحقق پیدا کند؟ خیر.

- آنچه در خارج تحقق پیدا می کند مصادیق است، این خبر، آن خبر و...

پس: ناچاریم بگوئیم که صدّق العادل شامل خبرین متعارضین نمی شود، کلّ منهما تعیینا محال است.

کلّ منهما تخییرا استعمال در دو معناست، مفهوم احدهما هم که در خارج تحقق نمی یابد یعنی خبری به نام مفهوم احدهما نداریم.