متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 148

تساقط می کنند چونکه هیچیک از آن دو طریق نیستند، چنانکه (بنابر سببیّت و قول به تخییر) تخییر نیز از حیث وجوب عمل تعیینا بازگشتش به تساقط است (چرا که تعیین در هر دو ساقط می شود).

- این بود آنچه که این قاعدۀ اوّلیّه در مقتضای وجوب عمل به این اخبار از حیث طریقیت آن را اقتضا می کند (یعنی توقف) جز اینکه اخبار مستفیضه بلکه متواتره در صورت فقدان مرجّح دلالت بر عدم تساقط (و توقف) دارند.

- یعنی (اذن فتخیّر).

***

تشریح المسائل

* مقدّمه بفرمائید که در باب حجیّت خبر واحد چند مبنا وجود دارد؟

- دو مبنا وجود دارد: 1 - طریقیّت 2 - سببیّت

* مبنای طریقیّت اینستکه: تمام مصلحت از آن واقع و حکم واقعی است و بر طبق مؤدّای اماره هیچ مصلحتی حادث نمی شود بلکه اماره صرف طریق به سوی واقع است و لذا اگر مصادف با واقع درآمد همان مصلحت واقع را برای ما منجّز می کند.

* مبنای سببیّت اینستکه: قیام اماره بر امری از امور سبب می شود که بر طبق مؤدّای آن مصلحتی حادث شود به اندازۀ مصلحت واقع یا بیشتر از آن که عند الخطا جبران مصلحت مافات را بکند.

- البته سببیّت خود سه شعبه دارد: 1 - سببیّت اشعری 2 - سببیّت معتزلی 3 - مصلحت سلوکیّه

- نکته: آنچه در اینجا موردنظر است مصلحت سلوکیه است و آن دو قسم دیگر مورد بحث نمی باشد.

* با توجّه به مقدمۀ فوق مراد از (لکن هذا کلّه علی تقدیر ان یکون العمل بالخبر من باب السّببیّت...

الخ) چیست؟

- اینستکه: آنچه تا به اینجا ذکر کردیم بر مبنای سببیّت بود که متعارضین کالمتزاحمین می شد.

- و امّا حکم متعارضین بر مبنای طریقیّت اینستکه: متعارضین هر دو طریقیّت خود را از دست می دهند، چرا که واقع دوتا نیست بلکه یکی است گرچه ممکن است که مصلحت متعدّد باشد.

- علی ایحال وقتی دو حدیث متعارض هر دو طریق به سوی واقع واحد می باشند هر دو ارزش طریقی خود را از دست می دهند لکن برای نفی طریق ثالث، طریقیّت هر دو محفوظ است و لذا توقف کرده و به اصل رجوع می کنیم.

* خلاصۀ مختار مرحوم شیخ در اینجا چیست؟

اینستکه: اگر ما امارات را از باب سببیّت حجّت بدانیم مقتضای قاعدۀ اوّلیّه و حکم عقل تخییر