متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 149

می باشد مثل متزاحمین متعادلین.

- و اگر قائل به طریقیّت امارات باشیم بدین معنا که شارع ملاحظه کرده است که مثلا خبر واحد غالبا انسان را به واقع می رساند و لذا روی حساب غلبۀ ایصال به ما دستور داده است که برای رسیدن به واقع از خبر واحد متابعت کنید، در اینصورت چنانچه خبرین تعارض کنند، هر دو ملاک را از دست می دهند.

چرا؟

- زیرا ممکن نیست که با یقین به اینکه احدهما مخالف واقع است باز هم در هر دو غلبۀ ایصال باشد، و لذا هیچیک نسبت به مؤدّای خود طریق نمی باشد.

- بله، برای نفر طریق ثالث می باشند، که در نتیجه نسبت به مؤدّای خود آنها توقف کرده و به اصل رجوع می کنیم، آنگاه اصل:

1 - گاهی با احدهما مطابق است 2 - و گاهی با هر دو مخالف است.

حال إنّما الکلام در اینستکه: آیا در هر دو صورت جای رجوع به اصل است یا در صورت اوّل؟

- در پاسخ می فرماید قدر مسلم اینستکه: رجوع به اصل در فرض مطابقت یکی از دو دلیل با اصل است و إلاّ اگر اصل با هر دو مخالف باشد رجوع به اصل درست نیست چرا که احداث قول ثالث است، بله می توان رجوع به تخییر نمود.

* چه تفاوتی در مرجع یا مرجّح بودن اصل در اینجا وجود دارد؟

- اگر اصل را مرجّح بدانیم، از محل بحث در اینجا خارج است، چرا که بحث ما در متکافئین است و نه متراجحین و با داشتن مرجّحی به نام اصل داخل در باب تراجیح می شود.

- و امّا بر مبنای مرجع بودن اصل، خوب محل بحث ما بوده و بدان می پردازیم.

* حاصل مطلب در (کما أنّ التّخییر مرجعه إلی التّساقط من حیث وجوب العمل) چیست؟

اینستکه: تخییر بنا بر سببیّت و توقف بنابر طریقیّت اجمالا و به تعبیر دیگر فی الجمله تساقط بحساب می آیند و نه به تمام معنی، فی المثل:

1 - تخییر یعنی که در صورت امکان به یکی از دو طرف عمل نما و این از روی اختیار و انتخاب است چرا که اگر عمل به هر دو ممکن باشد، به هریک از دو طرف معیّنا باید عمل بشود مثل انقاذ غریقین مع القدره، چرا که دو مصلحت دارند، چنانکه اگر انقاذ هیچیک ممکن نباشد هردو از تعیّن تساقط می شود و انقاذ هیچکدام تعیّن نمی یابد و این همان معنای تساقط است.

2 - و امّا بنابر توقف نیز تساقط است چرا که هر کدام در خصوص مؤدّای خود و مدلول مطابقی اش طریق نمی باشد و لذا از این حیث ساقط می شوند، لکن برای نفی طریق ثالث به درد می خورند.

- این بود آنچه که قاعدۀ اوّلیّه در رابطۀ با متعارضین متعادلین اقتضاء می کرد.