متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 17

- پس: نادیده گرفتن احتمال عدم تخصیص معنایش الغاء عمل (و جاری نکردن) اصاله العموم است.

پس: ثابت شد که نصّ (مثلا لا تکرم النحاه) در صورتی وارد بر اصاله الحقیقه است که از تمام جهات (یعنی سندا و دلاله) قطعی باشد و در صورتی حاکم است بر آن که فی الجمله (یعنی از یک جهت) ظنّی باشد مثل خاصّی که فی المثل ظنّی السّند است (مثل خبر ثقه و یا عدل).

بررسی دو صورت بعدی:

اشاره

- و احتمال دارد که این ظن (یعنی لا تکرم النحاه) نیز وارد بر (اصاله العموم) بشود مطلقا (چه قطعی باشد و چه ظنّی) بنابراینکه عمل به ظهور (یعنی اصول لفظیه) عرفا و شرعا، موضوعش معلّق بر عدم تعبّد به تخصیص باشد (یعنی اصاله العموم در صورتی حجّت است که قرینۀ تخصیص نداشته باشد و لذا وقتی لا تکرم النحاه می آید درصورتیکه قطعی باشد وجدانا قرینه می شود، ظنّی هم باشد تعبّدا قرینه می شود و علی کلّ حال وارد می باشد چرا که إذا جاء التّعبّد ارتفع عدم التّعبّد).

- پس: حال آن حال اصول عملیّه است (یعنی همانطور که دلیل علمی وارد بر اصول عملیّه است دلیل ظنّی هم وارد بر اصول لفظیه است و لذا تأمّل و دقت بفرمائید.

- این چهار فرض بنابراینستکه: اصاله الظهور (و یا به تعبیر دیگر اصول لفظیّه) را تعبّدا حجّت بدانیم.

- امّا اگر (حجیّت اصول لفظیه) از باب ظنّ نوعی بدست آمده بواسطۀ ارادۀ معنای حقیقی از طریقۀ غلبه و یا غیر آن باشد ظاهر اینستکه: این نصّ (یعنی لا تکرم النحاه) وارد است بر اصاله العموم مطلقا گرچه نصّ ظنّی باشد. چرا؟

- زیرا ظاهر اینستکه: دلیل حجیّت ظنّ حاصل بواسطۀ ارادۀ حقیقت (یعنی اجماع عقلای عالم) که مستند و مدرک اصاله الظهور (یعنی اصول لفظیه) است، مقیّد است به صورت عدم وجود ظنّ معتبر (یعنی قرینۀ تعبّدیه) برخلاف آن.

- بنابراین: وقتی (ظن معتبر برخلاف آن) آمد، موضوع آن دلیل (یعنی اصول لفظیّه) مرتفع می شود مثل از بین رفتن موضوع اصول عملیّه با آمدن دلیل.

***

تشریح المسائل

* مراد از (فلنرجع إلی ما نحن بصدده من ترجیح حکومه الادلّه الظنیّه من الاصول...) چیست؟

- بیان نحوۀ حکومت ادلّۀ اجتهادیۀ ظنیّه بر اصول عملیّه است و لذا می فرماید:

1 - از یک طرف شارع مقدّس فرموده است تا زمانی که حکم موضوعی را از نظر حلیّت و حرمت و یا طهارت و نجاست و یا تکلیف و عدم تکلیف نمی دانی و هریک از این امور را احتمالی می دهی مثلا: