متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 18

- عصیر عنبی به جوش آمده و لکن ذهاب ثلثین نشده است و شما احتمال می دهید که حلال باشد یا حرام، پاک باشد یا نجس؟

در اینصورت وظیفۀ ظاهریۀ شما اینستکه: بنا را بر حلیّت گذاشته و به حکم کلّ شیء لک حلال، آن شیء را حلال به حساب آوری تا زمانی که به غایت یعنی معرفه الحرام دست پیدا کنی.

* همچنین در موارد علم اجمالی و وجوب ظهر و جمعه و شک در مکلّف به، وظیفۀ ظاهریۀ شما احتیاط و جمع بین آنها می باشد تا اینکه حکم واقعی را بدست آورید که واجب واقعی ظهر است یا جمعه.

* همچنین در موارد شک در بقاء ما کان وظیفۀ ظاهریۀ شما استصحاب است تا اینکه یقین بر خلاف پیدا کنید.

- پس: در تمام این موارد موضوع اصل، احتمال و شک است، منتهی یکجا محلّ و مجرای اصل برائت است و جای دیگر مجرای احتیاط و مورد اخر مجرای استصحاب است.

2 - از طرف دیگر همین شارع مقدّس فرموده است که اگر در مورد عصیر عنبی خبر ثقه و یا عدلی قائم شود بر حرام بودن آن و یا بر وجوب جمعه و یا عدم بناگذاری بر حالت سابقه و... این خبر ثقه و یا عدل در حق تو حجّت است چرا که نزّله منزله العلم بالواقع، و لذا شما نباید که به احتمال خلاف اعتنا کنید یعنی که باید احتمال حلیّت عصیر، احتمال وجوب ظهر و احتمال بقاء ما کان را نادیده گرفته بدان توجه نکنید تا آن جا که کأنّ احتمال و شکی در کار نیست.

- به عبارت دیگر: همانطور که مع العلم اعتنا به این احتمال خلافها نمی گردید هکذا با وجود ظن معتبر نیز به آن اعتنا نکنید و بر طبق اماره عمل نمائید و این همان معنای حکومت است.

* مقدّمه بفرمایید که تفاوت اصول لفظیه و اصول عملیّه در چیست؟

1 - اصول لفظیّه در ظهورات جاری می شوند و خود بر دو قسم اند:

* بخشی از این اصول از جمله تبادر، صحّت عمل و... مربوط به احراز اصول ظهوراند.

* بخشی از آنها هم در رابطه با شناخت از مراد متکلّم بکار می روند که آیا متکلّم نیز از این کلام همین ظاهر را اراده کرده است یا نه؟

- فی المثل: اصاله العموم، اصاله الاطلاق، اصاله الظور و اصاله الحقیقه و امثال آن در مقام شک در مراد متکلّم جاری می شوند.

* إنّما الکلام فعلا در کدام قسمت است؟

- در همین قسم و یا بخش دوّم است.

صرفا یک سلسله وظایف تعبّدیّۀ عملیّه هستند که از آنها برای خروج مکلّف از حیرت و سرگردانی در مقام عمل استفاده می شود که اینها نیز خود بر دو قسم اند: