متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 2

و إن کان مؤدّاه من المجعولات الشّرعیّه - کالاستصحاب و نحوه - کان ذلک الدلیل حاکما علی الأصل، بمعنی: أنّه یحکم علیه بخروج مورده عن مجری الأصل، فالدلیل العلمیّ المذکور و إن لم یرفع موضوعه - أعنی الشکّ - إلاّ أنّه یرفع حکم الشّکّ، أعنی الاستصحاب.

ترجمه

خاتمه:

در تعادل و تراجیح

- از آنجا که مورد تعادل و تراجیح دلیلین متعارضین است، ناگزیر از تعریف تعارض و بیان آن هستیم.

- تعارض به لحاظ لغوی از عرض به معنای اظهار (وجود) گرفته شده است، و در اصطلاح علماء، انتقال پیدا کرده است بر تنافی دو دلیل و تمانع آنها به اعتبار مدلولشان (یعنی که مدلول یک دلیل با مدلول دلیل دیگر با هم سازگاری ندارند) و لذا گفته اند:

- تعارض عبارتست از تنافی مدلول هریک از دو دلیل با هم اعمّ از اینکه بر وجه تناقض باشد یا بر وجه تضاد.

در تعارض و متعارضین

عدم تعارض اصول و ادلّۀ اجتهادیّه

- به هرحال تعارض تحقق نمی یابد مگر پس از اتحاد (دو دلیل) در موضوع و إلاّ اگر (موضوع آنها واحد نباشد) اجتماع آن دو با هم امتناعی ندارد (چنانکه الصلاه واجبه، و الغیبه حرام تعارضی با هم ندارند).

- از این دلیل اخر (که گفته شد دو دلیل در صورتی متعارض اند که موضوعشان یکی باشد) روشن می شود که بین اصول عملیّه و آن چه که مجتهد از ادلّۀ اجتهادیه آن را بدست می آورد تعارضی نمی باشد.

چرا؟

- زیرا: موضوع حکم در اصول (و صور دوازده گانۀ آن) هر چیزی به وصف مشکوک و مجهول الحکم بودن است.

* وقتی شک می کنیم مثلا که تتن حلال است یا حرام؟ و حکم می کنیم به حلیّت تتن بخاطر مجهول الحکم بودن است و یا اگر شک نمودیم که عصیر عنبی بعد الغلیان حلال است یا حرام، در صورتیکه حکم کنیم به حلیّت آن بخاطر مجهول الحکم بودن است.

- امّا موضوع حکم واقعی که از ادلّۀ اجتهادیّه استفاده می شود، فعل بما هو هو است و لذا دلیل اجتهادی که می گوید تتن حرام است (حرمت را برده روی تتن بما هو تتن، لکن دلیل فقاهتی گفته شرب تتن مشکوک الحکم بما هو مشکوک الحکم حلال)

- پس مادامی که مجتهد (به خاطر عدم اقامۀ دلیل اجتهادی نزد او) از حکم واقعی مطلع نشده،