متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 201

1 - گاهی ترجیح مرجوح بر راجح است که قبیح است مثل ترجیح فرد بی تقوی بر فرد باتقوی.

2 - گاهی ترجیح بلامرجّح است که عند المشهور از محالات است.

3 - گاهی ترجیح مع المرجّح است که خود دو صورت دارد:

- اگر مرجّح دارای ارزش بوده و معتبر باشد، ترجیح منطقی و عقلایی است.

- لکن اگر مرجّح فاقد اعتبار و ارزش باشد، ترجیح قبیح است.

* و امّا ترجیح در اصطلاح اصولی در معنای خاصّی به کار رفته است و آن عبارتست از تقدیم یکی از دو امارۀ متعارضه بر دیگری بخاطر مزیّت و رجحانی که در آن وجود دارد.

خلاصه اینکه ترجیح عبارتست از: راجح را بر مرجوح مقدّم داشتن.

- البته؛ ترجیح گاهی در حجیّت است و گاهی در عمل و ما نحن فیه از این قبیل است، چراکه فرض بر اینستکه: هر دو اماره حجّت بوده و جامع شرائط حجیّت می باشند به نحوی که اگر معارض نبودند، به هر دو عمل می شد.

- به عبارت دیگر هریک از دو دلیل، در حال ترک دیگری مقدور می نمایند، لکن در مقام عمل، به راجح عمل کرده و آن را حجیّت فعلیّه قرار می دهیم و إلاّ حجیّت شأنیّه در هر دو وجود دارد.

* مراد از (بوجه من الوجوه) چیست؟

- عبارتست از جهتی از جهات ترجیح که به تفصیل خواهد آمد که مرجّح هم دلالی دارد، هم داخلی دارد هم خارجی و...

- نکته: استعمال ترجیح در معنای فوق، از باب نقل است که با رعایت مناسبت، از معنای لغوی نقل و در خصوص این معنای اصولی استعمال شده است، مثل کلمۀ دابّه، که در لغت به معنای مطلق جنبنده و کلّ ما یدبّ علی الارض است و لکن در اصطلاح عرف عام عرب زبانها به خصوص اسب اطلاق می شود.

- البته، کلمۀ تراجیح در شکل جمع به معنای انواع و اقسام ترجیحات احدی الأمارتین علی الاخری است.

* حاصل مطلب در (و فیه مقامات... الخ) چیست؟

- اینستکه: در مقام ثانی یعنی باب تراجیح مستقلاّ چهار مقام وجود دارد:

* مقام اوّل اینستکه:

- اگر دو اماره با یکدیگر تعارض کنند و یکی از آن دو نسبت به دیگری دارای رجحان و امتیاز باشد، آیا واجب است که راجح را بر مرجوح ترجیح داده و اخذ به راجح و طرح مرجوح کنیم یا اینکه ترجیح مستحب است و نه واجب و یا اینکه حتّی مستحب هم نیست بلکه وجود رجحان ظنّی که موجب قوّت