متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 261

حکم حدیث های مختلف و متعارض در جایی که مستند حکم و قضاء دو حاکم بوده

* عمر بن حنظله می گوید: عرض کردم: هر دو حاکم عادل هستند و مورد قبول شیعیان می باشند و هیچکدام از جهاتی که شما فرمودید (یعنی اعدلیّت، افقهیّت و...) بر دیگری ترجیح و فضیلتی ندارد بلکه هر دو از هرجهت مساوی هستند در این صورت چه باید کرد؟

مرجّحات خبری

اشاره

* حضرت فرمودند: در روایات دو حاکم که به عنوان مستند حکم خود نقل می کنند نظر کنید به هر کدام از دو حاکم که روایتش بین الاصحاب، مشهور است (البته مشهور روائی و نه عملی یا فتوائی) بدان اخذ کرده و همان را مستند حکم قرار دهند و بر طبق آن عمل شود و حدیث شاذ و غیر مشهور را رها سازند.

- سپس حضرت علّت آوردند به اینکه: فانّ المجمع علیه (یعنی مشهور) لا ریب فیه. و سپس امور را به سه دسته کرده فرمودند:

1 - بعض امور بین الرّشد هستند یعنی که حقّانیّت آنها روشن و بدیهی است و باید که متابعت شوند (مثل ضروریات دین و مذهب و مسائل مجمع علیها و...)

2 - بعض امور بیّن الغیّ هستند یعنی بطلان و ضلالت و گمراهی آنها از بدیهیّات است (مثل عمل به قیاس و...) و باید که اجتناب شوند.

3 - و بعض از امور مشکل و مشتبه هستند (مثل خبر شاذ) که باید حکم آنها را به خدا و رسول ارجاع داد و آنان نیک می دانند که مراد چیست و حقیقت را بیان می کنند.

- سپس حضرت به کلام نبوی صلّی اللّه علیه و اله استشهاد کردند که فرموده است:

- حلال بیّن و آشکار داریم (مثل آب مثلا) و حرام بدیهی داریم (مثل خمر مثلا) و شبهاتی در این میان موجود است (مثلا شرب تتن مثلا) و هرکسی که از شبهات اجتناب کند از محرّمات نجات خواهد یافت و هرکسی که شبهات را مرتکب شود در محرّمات فرو غلطیده و هلاک خواهد شد از راهی که نمی داند و ناخودآگاه خود را هلاک کرده است.

* عمر بن حنظله می گوید: عرض کردم اگر دو حدیث هر دو مشهور بودند (بدین معنا که هر دو حدیث را از باب حدیث در کتاب خود نقل کرده اند) و هر دو را نیز راویان ثقه و مورد اعتماد از قول شما نقل کرده اند در اینصورت وظیفه چیست؟

* امام علیه السّلام فرمودند: نگاه کنید و ببینید که کدامیک از این دو حدیث موافق با کتاب و سنّت (قطعیّه) و مخالف با عامّه است و کدام بالعکس یعنی که مخالف کتاب و سنت و موافق عامّه است، اوّلی را اخذ کرده بدان عمل کنید و از دیگری اجتناب نمائید.