متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 27

یعنی وجدانیّه یا قطعیّه است.

2 - و اگر از بعض جهات ظنّی باشد می شود قرینۀ تعبّدیّه، و با بودن قرینۀ تعبّدیّه، نبود قرینۀ تعبّدیّه از بین می رود.

- این شد هشت صورت که لا تکرم النحاه، در شش صورت بر اصاله العموم اکرم العلماء وارد شد و در دو صورت حاکم بر آن گردی. حال:

- اگر این اصول لفظیّه از باب ظن حجّت باشد و نه از باب تعبّد، عقلای عالم این اصول یعنی اصاله العموم، اصاله الاطلاق، اصاله الحقیقه و... را از باب ظنّ جاری می کنند، فی المثل:

- اکرم العلماء که ظاهرش عموم است جای اصاله العموم است، دلیل مثل لا تکرم النحاه می آید و در مقابل آن قرار می گیرد.

- این دلیل چه قطعی من جمیع الجهات باشد و چه ظنّی من بعض الجهات باشد وارد بر اصاله العموم است.

یعنی که اصاله العموم را از طریق ورود نابود می کند و با این کار می شود مخصّص و تخصیص زنندۀ آن عموم.

* جناب شیخ اصاله العموم از باب ظنّ حجّت است و با بودن لا تکرم النحاه باز هم مفید ظن است، چطور دلیل خاص موضوع آن را نابود می کند و می شود وارد بر آن؟

- بله، اصول لفظیّه از باب ظن حجّت اند لکن به شرط اینکه ظنّی بر خلافش نباشد و لذا اگر ظنّی مثل لا تکرم النحاه قائم شود آن شرط می رود و منتفی می شود و هذا هو الورود.

- نکته: دو فرض دیگر هم وجود دارد که شیخ متعرض آن دو فرض نشده است و لذا می گوئیم:

- اگر اصول لفظیّه از باب ظن حجّت باشند ولکن موضوعشان عدم العلم بالقرینه باشد و نه عدم الظنّ بالخلاف، یعنی نبودن قرینۀ تعبّدیّه برخلاف.

- حال: این لا تکرم النحاه که می آید و در برابر آن اصول لفظی قرار می گیرد خود دو صورت دارد:

1 - اگر این لا تکرم النحاه قطعی باشد وارد بر آن است ولکن اگر که ظنّی باشد حاکم بر آن است.

نکته ها:

1 - دو اصطلاح حکومت و ورود اوّلین بار توسط شیخ انصاری در علم اصول به کار رفته اند و از ابتکارات ایشان به شمار می آیند چرا که در سخنان علمای قبل از شیخ اثری از استعمال این دو اصطلاح وجود ندارد.

- البته، علمای پیش از شیخ نیز ادلّۀ لفظی را بر اصول و برخی دیگر از ادلّۀ لفظی مقدّم داشته اند مثل تقدّم ادلّۀ نفی عسر و نفی ضرر و امثالهم، بر ادلّه ای که مثبت تکالیف هستند ولکن جهت و سبب