- در تعارض و متعارضین 2
- عدم تعارض اصول و ادلّۀ اجتهادیّه 2
- خاتمه: 2
- در تعادل و تراجیح 2
- حکومت ادلّه بر اصول شرعیّه: 3
- حساب شش صورت از دوازده صورت در جملۀ ذیل: 3
- اشاره 3
- اصول عملیّه: 3
- حساب شش صورت دیگر در جملۀ ذیل: 3
- تشریح المسائل 4
- ضابطۀ حکومت دلیل بر اصل 10
- اشاره 10
- آزمایش: 11
- ثمرۀ عقلی بودن تخصیص و لفظی بودن حاکم 11
- تفاوت بین حکومت و تخصیص: 11
- اشاره 11
- تشریح المسائل 12
- حکومت ادلّۀ ظنیّه بر اصول سه گانۀ شرعیّه 15
- جریان ورود و حکومت در اصول لفظیّه 16
- بررسی دو صورت بعدی: 17
- تشریح المسائل 17
- اشاره 17
- نکته ها: 27
- در بیان معنای من حیث هو: 38
- اشاره 38
- عدم تعارض در ادلّۀ قطعیّه و ادلّۀ ظنیّه 38
- تشریح المسائل 39
- کلام در اولویّت قانون جمع بر قاعده طرح 44
- استدلال به اجماع بر اولویّت این قاعده 44
- اشاره 44
- سخن ابن ابی جمهور در عوالی اللآلی 44
- تشریح المسائل 45
- عدم امکان عمل به این قاعده 48
- عدم دلیل بر این قاعده 49
- اشاره 49
- تشریح المسائل 50
- دلیل چهارم: 54
- اشاره 54
- تشریح المسائل 55
- اشاره 59
- دلیل پنجم: 59
- تشریح المسائل 59
- دلیل ششم: 62
- دلیل دوّم بر بل الدلیل علی خلافه 62
- دلیل اوّل بر بل الدلیل علی خلافه: 62
- تشریح المسائل 63
- مخالفت این قاعده با اجماع 63
- اشاره 63
- رجوع به کلام عوالی اللالی 63
- دلیل سوّم: 63
- اقسام جمع 68
- ذکر مثال برای عام و خاص من وجه: 69
- تعارض ظاهرین 69
- در صورتی که برای یکی از دو ظاهر مزیتی نسبت به ظاهر دیگر باشد 69
- ذکر مثال برای متباینین 69
- تفاوت میان اظهر و ظاهر با نصّ و ظاهر 70
- تشریح المسائل 70
- اشاره 70
- بیان حکم اظهر و ظاهر: 70
- حکم دو دلیل متعارض که ظهورشان مساوی است 73
- چگونگی اخذ در خط مشی جمع 74
- چگونگی اخذ در خط مشی طرح 74
- مؤیّد دیگری بر خطمشی دوّم یعنی قانون جمع 74
- کیفیّت این تفصیل 75
- تشریح المسائل 75
- اشاره 75
- تفریع شهید ثانی بر قاعدۀ جمع 80
- اشاره 81
- امکان جمع بین بیّنات بوسیله تبعیض 81
- عدم امکان جمع به تبعیض در تعارض اخبار 81
- تشریح المسائل 82
- اشکال 86
- پاسخ 87
- جمع بین بیّنات در حقوق مردم 88
- تشریح المسائل 89
- اصل، در تعارض بیّنات، همان قرعه است 89
- اشاره 89
- تلخیص المطالب 95
- اشاره 135
- کلام سید مجاهد در اینکه مقتضای اصل تساقط است 135
- مقام اوّل در متکافئین یا متعادلین 135
- مقتضای اصل و قاعدۀ اوّلیّه در متکافئین چیست؟ 135
- اشتباه بودن مطلبی که قائل به تساقط در دو مرحله ذکر کرده 136
- تشریح المسائل 136
- اشاره 136
- اصل در متعارضین عدم تساقط است 142
- اشاره 142
- تشریح المسائل 144
- تشریح المسائل 148
- قاعدۀ ثانویه 150
- اشاره 150
- حجیّت اخبار از باب طریقیت است 151
- اخبار توقف و پاسخ به آنها 151
- حکم متعارضین بنابر عدم تساقط 151
- تشریح المسائل 152
- وضعیّت تخییر نسبت به مجتهد و مقلّد 155
- تنبیه 155
- تشریح المسائل 156
- اگر دو حدیث در باب حکومت و قضاوت تعارض کنند ظاهر تخییر است 156
- تنبیه دوّم: در اینکه این تخییر بدوی است و یا استمراری 160
- مختار شیخنا تخییر بدوی است 161
- اشاره 161
- تشریح المسائل 162
- حکم تعادل در امارات منصوبۀ در غیر احکام وجوب توقف است 166
- اشاره 166
- تشریح المسائل 167
- وجوب فحص از مرجّحات در متعارضین 171
- اشاره 171
- تشریح المسائل 172
- تلخیص المطالب 175
- اشاره 200
- مقام دوّم: در تراجیح 200
- تشریح المسائل 200
- مقام اوّل: در وجوب ترجیح میان دو دلیل متعارض و استدلال بر آن 203
- اشاره 203
- تشریح المسائل 205
- مناقشه در وجوب ترجیح 211
- جواب از مناقشه 212
- عدم اندراج این مسأله در مسألۀ دوران الامر بین تعیین و تخییر 212
- اشاره 212
- تشریح المسائل 213
- تحقیق در مسأله 219
- اشاره 220
- طرح یک توهّم و دفع آن 220
- تشریح المسائل 221
- اصل وجوب عمل به مرجّح و به آنچه احتمال داده می شود که مرجّح است 228
- تشریح المسائل 229
- مناقشه شیخ در دلیل مزبور 229
- اشاره 229
- ششمین دلیل مستدل بر وجوب ترجیح 229
- تشریح المسائل 234
- حمل اخبار ترجیح بر استحباب در کلام سید صدر 237
- اشاره 238
- مناقشۀ شیخ در کلام سید صدر 238
- تشریح المسائل 238
- تلخیص المطالب 243
- مقام دوّم در اخبار علاجیّه 259
- اشاره 259
- مرجّحات حکمین 260
- مرجّحات خبری 261
- حکم حدیث های مختلف و متعارض در جایی که مستند حکم و قضاء دو حاکم بوده 261
- اشاره 261
- تشریح المسائل 264
- مرفوعۀ زراره 272
- اشاره 272
- تشریح المسائل 273
- روایت صدوق رحمه اللّه 275
- روایت قطب راوندی 276
- روایت سماعه بن مهران 278
- روایت محمد بن عبد الله 278
- روایت حسن بن جهم 278
- روایت حسین ابن سرّی 278
- روایت حسین بن مختار 279
- روایت معلی بن خنیس 279
- روایت ابی عمرو کنانی 280
- روایت محمد بن مسلم 281
- روایت ابی حیّون 281
- روایت داوود بن فرقد 281
- بیان تعارض میان مقبوله و مرفوعه 284
- اشاره 284
- راه علاج اختلاف بین مرفوعه و مقبوله: 284
- اشکال در توجیه سوّم: 285
- اشاره 285
- تشریح المسائل 286
- اشاره 290
- دوّمین تعارض: 290
- تشریح المسائل 291
- علاج تعارض: 291
- چهارمین تعارض: 293
- اشاره 293
- راه درمان تعارض سوّم: 293
- اشاره 293
- جواب: 293
- اشکال: 293
- تشریح المسائل 294
- راه علاج دوّم: 294
- راه علاج اوّل: 294
- اشاره 299
- تعارض پنجم: 299
- - مراد امام در روایت سیزدهم: 300
- تشریح المسائل 300
- اشکال: 300
- مراد امام علیه السّلام در روایت چهاردهم: 300
- تلخیص المطالب 303
- مقام سوّم: 310
- اشاره 310
- کلام مرحوم کلینی در دیباچۀ کافی 311
- معتضد بودن، نه مرجّح بودن موافقت با کتاب 311
- توضیح کلام مرحوم کلینی: 312
- بیان یک طعن نابجا به اصولیین 313
- سخن محدّث بحرانی در این رابطه 313
- اشاره 313
- توجیه شیخنا از این سخن کلینی که گفت تخییر مطابق احتیاط است: 313
- تشریح المسائل 313
- اشاره 319
- مقتضای روایات از نظر خود شیخ انصاری رحمه اللّه 319
- تشریح المسائل 320
- عدم اکتفاء به مرجّحات منصوصه: 323
- مؤیّدی بر اینکه اصدقیّت و... مرجّح طریقی بوده و دارای مناط اند: 324
- اشاره 324
- تنقیح مناط به برکت دو صفت اصدقیّت و اوثقیت 324
- تشریح المسائل 325
- فراز دوّم از فرازهای اخبار علاجیّه که در جهت اثبات کلیّت کبرای کلّی از آن استفاده 329
- دلیل بر مطلب مذکور اینکه: 329
- اشاره 329
- تشریح المسائل 330
- فراز سوّم از فرازهای چهارگانۀ مورد بحث: 333
- تشریح المسائل 334
- فراز چهارم از فرازهای چهارگانۀ مورد بحث: 334
- اشاره 334
- تلخیص المطالب 336
- مقام چهارم: در بیان مرجّحات: 369
- اشاره 369
- تشریح المسائل 370
- مرجّحات داخلیه: 373
- تشریح المسائل 374
- اشاره 374
- تأخّر مرجّحات داخلیه به لحاظ رتبه از ترجیح دلالی و استدلال بر آن: 374
- بیان دوّم: 378
- جواب شرط مذکور: 378
- چرا با بودن ترجیح دلالی نوبت به دیگر مرجّحات نمی رسد؟ 378
- بیان اوّل: 378
- تشریح المسائل 379
- اشاره 384
- ظاهر کلام شیخ طوسی برخلاف کبرای کلّی 384
- تشریح المسائل 385
- کلام شیخ طوسی 388
- حکم ظاهرین متباینین 389
- اشاره 389
- تشریح المسائل 390
- تصریح شیخ طوسی در عدّه و تغایر آن با کلامش در استبصار: 392
- نظر مرحوم شیخنا در رابطۀ با مطلب فوق: 393
- ردیّۀ میرزای قمی بر سخن سلطان العلماء و مشهور هر دو 393
- اشاره 393
- ظهور کلام محدّث بحرانی در رأی قبلی شیخ طوسی: 393
- تشریح المسائل 393
- ظهور کلام صاحب حدائق در کلام محقّق قمی: 393
- اشکال سلطان العلماء به میرزای قمی: 393
- بیان سوّم: در تقویت مذهب مشهور: 396
- مناقشۀ شیخنا در بیانات احسائی و مرحوم شیخ طوسی: 396
- اشاره 396
- بیان چهارم: در تقویت مذهب مشهور: 396
- تشریح المسائل 397
- اشاره 400
- اشکال در جمعی که متوقف است بر تصرف در هر دو خبر: 400
- تشریح المسائل 401
- اشکال در جمعی که متوقف بر تصرّف در احدهما لا بعینه است: 403
- چرا قسم سوّم را ملحق به قسم اوّل کرده و آن را داخل در اخبار علاجیّه نمودید؟ 403
- و امّا طریقۀ علماء در قسم اوّل و سوّم، اعمال ترجیح است: 404
- اشاره 404
- تشریح المسائل 404
- تفصیل در دو مثال قسم سوّم از اقسام جمع: 406
- ردّیّه شیخنا بر تفصیل فوق: 407
- اشاره 407
- تشریح المسائل 407
- اشاره 411
- اشکال مقدر اینکه: 411
- تشریح المسائل 412
- تنبیه اوّل: خارج بودن تقدیم نص بر ظاهر از مسألۀ ترجیح: 414
- اشاره 414
- تشریح المسائل 414
- چرا تقدیم خاص مشروط بر اینستکه: ناصّ باشد؟ 416
- تنبیه دوّم: نظریه شیخنا و مشهور پیرامون نصّ و ظاهر 416
- توجیه روش شیخ طوسی در ابطال نماز مورد بحث: 417
- بیان دوّمین نظریّه پیرامون نصّ و ظاهر 417
- مخالفت بهبهانی در مورد ذیل با ما 419
- قول سوّم یا مذهب تفصیل: 419
- اشاره 419
- توافق بهبهانی در دو مورد ذیل با ما 419
- کلام مرحوم بهبهانی: 419
- تشریح المسائل 420
- مناقشۀ شیخنا در کلام وحید بهبهانی: 425
- پاسخ دوّم: 425
- پاسخ اوّل: 425
- پاسخ سوّم: 425
- اشاره 426
- بیان دو احتمال در کلام ایشان: 426
- تشریح المسائل 426
- تلخیص المطالب 427
- فهرست مطالب 451
متن الثانی: ما روّاه ابن أبی جمهور الأحسائی - فی عوإلی اللآلی - عن العلاّمه مرفوعا إلی زراره:
«قال: سألت أبا جعفر علیه السّلام، فقلت: جعلت فداک، یأتی عنکم الخبران و الحدیثان المتعارضان فبأیّهما آخذ؟
فقال: یا زراره، خذ بما اشتهر بین أصحابک ودع الشّاذّ النّادر.
فقلت: یا سیّدی، إنّهما معا مشهوران مأثوران عنکم.
فقال: خذ بما یقول أعدلهما عندک و أوثقهما فی نفسک.
فقلت: إنّهما معا عدلان مرضیّان موثّقان.
فقال: انظر ما وافق منهما العامّه، فاترکه و خذ بما خالفهم؛ فإنّ الحقّ فیما خالفهم.
قلت: ربّما کانا موافقین لهم أو مخالفین، فکیف أصنع؟
قال: إذن فخذ بما فیه الحائطه لدینک و اترک الآخر.
قلت: إنّهما معا موافقان للاحتیاط أو مخالفان له، فکیف أصنع؟
فقال: إذن فتخیّر أحدهما، فتأخذ به و تدع الآخر.(1)
ترجمه
مرفوعۀ زراره
اشاره
دوّمین حدیث (از مجموعۀ چهارده روایت علاجیّه که در اینجا عنوان شده) حدیث مرفوعۀ زراره است که ابن ابی جمهور احسائی آن را در کتاب عوإلی اللئالی از قول علامه از زراره نقل نموده است.
[نکته: سلسلۀ سند آن از علامه تا زراره رفع و برداشته شده است و این وسائط برای ما معلوم نیستند.]
- زراره می گوید: از امام باقر علیه السّلام پرسیدم: فدایت شوم گاهی از قول شما دو خبر و دو حدیث متعارض برای ما نقل می کنند (فی المثل: یک راوی می گوید: قال الباقر علیه السّلام: یجب صلوه الجمعه و راوی دیگر می گوید: عن الباقر علیه السّلام یحرم صلوه الجمعه و...) به کدامیک اخذ کنیم؟
- امام علیه السّلام فرمودند: ای زراره آن حدیثی را که در میان اصحاب الحدیث مشهور و معروف است و همه آن را نقل کرده اند اخذ کن و حدیث دیگر را که شاذ و نادر است (مثلا یکی دو نفر آن را نقل کرده اند) کنار بگذار.
- عرض کردم: مولای من دو حدیث متعارض هر دو مشهور و دارای شهرت روائی هستند و هر دو از
1- (1) - عوالی اللآلی 133:4، الحدیث 229، و المستدرک 303:17، الباب 9 من أبواب صفات القاضی، الحدیث 2.