- خاتمه: 2
- در تعادل و تراجیح 2
- عدم تعارض اصول و ادلّۀ اجتهادیّه 2
- در تعارض و متعارضین 2
- اصول عملیّه: 3
- حساب شش صورت دیگر در جملۀ ذیل: 3
- اشاره 3
- حساب شش صورت از دوازده صورت در جملۀ ذیل: 3
- حکومت ادلّه بر اصول شرعیّه: 3
- تشریح المسائل 4
- ضابطۀ حکومت دلیل بر اصل 10
- اشاره 10
- ثمرۀ عقلی بودن تخصیص و لفظی بودن حاکم 11
- اشاره 11
- تفاوت بین حکومت و تخصیص: 11
- آزمایش: 11
- تشریح المسائل 12
- حکومت ادلّۀ ظنیّه بر اصول سه گانۀ شرعیّه 15
- جریان ورود و حکومت در اصول لفظیّه 16
- اشاره 17
- تشریح المسائل 17
- بررسی دو صورت بعدی: 17
- نکته ها: 27
- در بیان معنای من حیث هو: 38
- اشاره 38
- عدم تعارض در ادلّۀ قطعیّه و ادلّۀ ظنیّه 38
- تشریح المسائل 39
- کلام در اولویّت قانون جمع بر قاعده طرح 44
- سخن ابن ابی جمهور در عوالی اللآلی 44
- استدلال به اجماع بر اولویّت این قاعده 44
- اشاره 44
- تشریح المسائل 45
- عدم امکان عمل به این قاعده 48
- عدم دلیل بر این قاعده 49
- اشاره 49
- تشریح المسائل 50
- دلیل چهارم: 54
- اشاره 54
- تشریح المسائل 55
- اشاره 59
- دلیل پنجم: 59
- تشریح المسائل 59
- دلیل اوّل بر بل الدلیل علی خلافه: 62
- دلیل دوّم بر بل الدلیل علی خلافه 62
- دلیل ششم: 62
- رجوع به کلام عوالی اللالی 63
- دلیل سوّم: 63
- تشریح المسائل 63
- اشاره 63
- مخالفت این قاعده با اجماع 63
- اقسام جمع 68
- ذکر مثال برای عام و خاص من وجه: 69
- تعارض ظاهرین 69
- در صورتی که برای یکی از دو ظاهر مزیتی نسبت به ظاهر دیگر باشد 69
- ذکر مثال برای متباینین 69
- تشریح المسائل 70
- اشاره 70
- تفاوت میان اظهر و ظاهر با نصّ و ظاهر 70
- بیان حکم اظهر و ظاهر: 70
- حکم دو دلیل متعارض که ظهورشان مساوی است 73
- چگونگی اخذ در خط مشی جمع 74
- چگونگی اخذ در خط مشی طرح 74
- مؤیّد دیگری بر خطمشی دوّم یعنی قانون جمع 74
- تشریح المسائل 75
- کیفیّت این تفصیل 75
- اشاره 75
- تفریع شهید ثانی بر قاعدۀ جمع 80
- اشاره 81
- امکان جمع بین بیّنات بوسیله تبعیض 81
- عدم امکان جمع به تبعیض در تعارض اخبار 81
- تشریح المسائل 82
- اشکال 86
- پاسخ 87
- جمع بین بیّنات در حقوق مردم 88
- اشاره 89
- اصل، در تعارض بیّنات، همان قرعه است 89
- تشریح المسائل 89
- تلخیص المطالب 95
- اشاره 135
- مقتضای اصل و قاعدۀ اوّلیّه در متکافئین چیست؟ 135
- مقام اوّل در متکافئین یا متعادلین 135
- کلام سید مجاهد در اینکه مقتضای اصل تساقط است 135
- اشاره 136
- تشریح المسائل 136
- اشتباه بودن مطلبی که قائل به تساقط در دو مرحله ذکر کرده 136
- اصل در متعارضین عدم تساقط است 142
- اشاره 142
- تشریح المسائل 144
- تشریح المسائل 148
- قاعدۀ ثانویه 150
- اشاره 150
- اخبار توقف و پاسخ به آنها 151
- حجیّت اخبار از باب طریقیت است 151
- حکم متعارضین بنابر عدم تساقط 151
- تشریح المسائل 152
- تنبیه 155
- وضعیّت تخییر نسبت به مجتهد و مقلّد 155
- اگر دو حدیث در باب حکومت و قضاوت تعارض کنند ظاهر تخییر است 156
- تشریح المسائل 156
- تنبیه دوّم: در اینکه این تخییر بدوی است و یا استمراری 160
- مختار شیخنا تخییر بدوی است 161
- اشاره 161
- تشریح المسائل 162
- حکم تعادل در امارات منصوبۀ در غیر احکام وجوب توقف است 166
- اشاره 166
- تشریح المسائل 167
- وجوب فحص از مرجّحات در متعارضین 171
- اشاره 171
- تشریح المسائل 172
- تلخیص المطالب 175
- تشریح المسائل 200
- اشاره 200
- مقام دوّم: در تراجیح 200
- مقام اوّل: در وجوب ترجیح میان دو دلیل متعارض و استدلال بر آن 203
- اشاره 203
- تشریح المسائل 205
- مناقشه در وجوب ترجیح 211
- عدم اندراج این مسأله در مسألۀ دوران الامر بین تعیین و تخییر 212
- جواب از مناقشه 212
- اشاره 212
- تشریح المسائل 213
- تحقیق در مسأله 219
- طرح یک توهّم و دفع آن 220
- اشاره 220
- تشریح المسائل 221
- اصل وجوب عمل به مرجّح و به آنچه احتمال داده می شود که مرجّح است 228
- مناقشه شیخ در دلیل مزبور 229
- تشریح المسائل 229
- اشاره 229
- ششمین دلیل مستدل بر وجوب ترجیح 229
- تشریح المسائل 234
- حمل اخبار ترجیح بر استحباب در کلام سید صدر 237
- تشریح المسائل 238
- اشاره 238
- مناقشۀ شیخ در کلام سید صدر 238
- تلخیص المطالب 243
- مقام دوّم در اخبار علاجیّه 259
- اشاره 259
- مرجّحات حکمین 260
- مرجّحات خبری 261
- حکم حدیث های مختلف و متعارض در جایی که مستند حکم و قضاء دو حاکم بوده 261
- اشاره 261
- تشریح المسائل 264
- مرفوعۀ زراره 272
- اشاره 272
- تشریح المسائل 273
- روایت صدوق رحمه اللّه 275
- روایت قطب راوندی 276
- روایت محمد بن عبد الله 278
- روایت سماعه بن مهران 278
- روایت حسین ابن سرّی 278
- روایت حسن بن جهم 278
- روایت حسین بن مختار 279
- روایت معلی بن خنیس 279
- روایت ابی عمرو کنانی 280
- روایت داوود بن فرقد 281
- روایت محمد بن مسلم 281
- روایت ابی حیّون 281
- راه علاج اختلاف بین مرفوعه و مقبوله: 284
- بیان تعارض میان مقبوله و مرفوعه 284
- اشاره 284
- اشکال در توجیه سوّم: 285
- اشاره 285
- تشریح المسائل 286
- اشاره 290
- دوّمین تعارض: 290
- تشریح المسائل 291
- علاج تعارض: 291
- جواب: 293
- اشاره 293
- راه درمان تعارض سوّم: 293
- چهارمین تعارض: 293
- اشاره 293
- اشکال: 293
- راه علاج دوّم: 294
- تشریح المسائل 294
- راه علاج اوّل: 294
- اشاره 299
- تعارض پنجم: 299
- اشکال: 300
- تشریح المسائل 300
- - مراد امام در روایت سیزدهم: 300
- مراد امام علیه السّلام در روایت چهاردهم: 300
- تلخیص المطالب 303
- اشاره 310
- مقام سوّم: 310
- معتضد بودن، نه مرجّح بودن موافقت با کتاب 311
- کلام مرحوم کلینی در دیباچۀ کافی 311
- توضیح کلام مرحوم کلینی: 312
- اشاره 313
- تشریح المسائل 313
- بیان یک طعن نابجا به اصولیین 313
- سخن محدّث بحرانی در این رابطه 313
- توجیه شیخنا از این سخن کلینی که گفت تخییر مطابق احتیاط است: 313
- اشاره 319
- مقتضای روایات از نظر خود شیخ انصاری رحمه اللّه 319
- تشریح المسائل 320
- عدم اکتفاء به مرجّحات منصوصه: 323
- مؤیّدی بر اینکه اصدقیّت و... مرجّح طریقی بوده و دارای مناط اند: 324
- اشاره 324
- تنقیح مناط به برکت دو صفت اصدقیّت و اوثقیت 324
- تشریح المسائل 325
- دلیل بر مطلب مذکور اینکه: 329
- فراز دوّم از فرازهای اخبار علاجیّه که در جهت اثبات کلیّت کبرای کلّی از آن استفاده 329
- اشاره 329
- تشریح المسائل 330
- فراز سوّم از فرازهای چهارگانۀ مورد بحث: 333
- فراز چهارم از فرازهای چهارگانۀ مورد بحث: 334
- تشریح المسائل 334
- اشاره 334
- تلخیص المطالب 336
- مقام چهارم: در بیان مرجّحات: 369
- اشاره 369
- تشریح المسائل 370
- مرجّحات داخلیه: 373
- تشریح المسائل 374
- تأخّر مرجّحات داخلیه به لحاظ رتبه از ترجیح دلالی و استدلال بر آن: 374
- اشاره 374
- جواب شرط مذکور: 378
- چرا با بودن ترجیح دلالی نوبت به دیگر مرجّحات نمی رسد؟ 378
- بیان دوّم: 378
- بیان اوّل: 378
- تشریح المسائل 379
- اشاره 384
- ظاهر کلام شیخ طوسی برخلاف کبرای کلّی 384
- تشریح المسائل 385
- کلام شیخ طوسی 388
- اشاره 389
- حکم ظاهرین متباینین 389
- تشریح المسائل 390
- تصریح شیخ طوسی در عدّه و تغایر آن با کلامش در استبصار: 392
- اشکال سلطان العلماء به میرزای قمی: 393
- ظهور کلام صاحب حدائق در کلام محقّق قمی: 393
- نظر مرحوم شیخنا در رابطۀ با مطلب فوق: 393
- تشریح المسائل 393
- ظهور کلام محدّث بحرانی در رأی قبلی شیخ طوسی: 393
- اشاره 393
- ردیّۀ میرزای قمی بر سخن سلطان العلماء و مشهور هر دو 393
- اشاره 396
- بیان چهارم: در تقویت مذهب مشهور: 396
- بیان سوّم: در تقویت مذهب مشهور: 396
- مناقشۀ شیخنا در بیانات احسائی و مرحوم شیخ طوسی: 396
- تشریح المسائل 397
- اشاره 400
- اشکال در جمعی که متوقف است بر تصرف در هر دو خبر: 400
- تشریح المسائل 401
- اشکال در جمعی که متوقف بر تصرّف در احدهما لا بعینه است: 403
- چرا قسم سوّم را ملحق به قسم اوّل کرده و آن را داخل در اخبار علاجیّه نمودید؟ 403
- اشاره 404
- تشریح المسائل 404
- و امّا طریقۀ علماء در قسم اوّل و سوّم، اعمال ترجیح است: 404
- تفصیل در دو مثال قسم سوّم از اقسام جمع: 406
- تشریح المسائل 407
- اشاره 407
- ردّیّه شیخنا بر تفصیل فوق: 407
- اشاره 411
- اشکال مقدر اینکه: 411
- تشریح المسائل 412
- تنبیه اوّل: خارج بودن تقدیم نص بر ظاهر از مسألۀ ترجیح: 414
- اشاره 414
- تشریح المسائل 414
- چرا تقدیم خاص مشروط بر اینستکه: ناصّ باشد؟ 416
- تنبیه دوّم: نظریه شیخنا و مشهور پیرامون نصّ و ظاهر 416
- بیان دوّمین نظریّه پیرامون نصّ و ظاهر 417
- توجیه روش شیخ طوسی در ابطال نماز مورد بحث: 417
- قول سوّم یا مذهب تفصیل: 419
- اشاره 419
- کلام مرحوم بهبهانی: 419
- توافق بهبهانی در دو مورد ذیل با ما 419
- مخالفت بهبهانی در مورد ذیل با ما 419
- تشریح المسائل 420
- مناقشۀ شیخنا در کلام وحید بهبهانی: 425
- پاسخ دوّم: 425
- پاسخ سوّم: 425
- پاسخ اوّل: 425
- تشریح المسائل 426
- اشاره 426
- بیان دو احتمال در کلام ایشان: 426
- تلخیص المطالب 427
- فهرست مطالب 451
متن [علاج التعارض المتوهّم بین الأخبار العلاجیّه]
إذا عرفت ما تلوناه علیک من الاخبار، فلا یخفی علیک أنّ ظواهرها متعارضه، فلا بدّ من علاج ذلک. و الکلام فی ذلک یقع فی مواضع:
الأوّل: فی علاج تعارض مقبوله ابن حنظله و مرفوعه زراره؛
حیث إنّ الاولی صریحه فی تقدیم التّرجیح بصفات الرّاوی علی التّرجیح بالشّهره، و الثانیه بالعکس. و هی و إن کانت ضعیفه السّند إلاّ أنّها موافقه لسیره العلماء فی باب التّرجیح؛ فإنّ طریقتهم مستمرّه علی تقدیم المشهور علی الشّاذّ. و المقبوله و إن کانت مشهوره بین العلماء حتّی سمّیت مقبوله، إلاّ أنّ عملهم علی طبق المرفوعه و إن کانت شاذّه من حیث الرّوایه حیث لم یوجد مرویّه فی شیء من جوامع الاخبار المعروفه، و لم یحکها إلاّ ابن أبی جمهور عن العلاّمه مرفوعه إلی زراره.
إلاّ أن یقال: إنّ المرفوعه تدلّ علی تقدیم المشهور روایه علی غیره، و هی هنا المقبوله. و لا دلیل علی التّرجیح بالشّهره العملیّه.
مع أنّا نمنع أنّ عمل المشهور علی تقدیم الخبر المشهور روایه علی غیره إذا کان الغیر أصحّ منه من حیث صفات الرّاوی، خصوصا صفه الأفقهیّه.
و یمکن أن یقال: إنّ السّؤال لما کان عن الحکمین کان التّرجیح فیهما من حیث الصّفات، فقال علیه السّلام: «الحکم ما حکم به أعدلهما... الخ» مع أنّ السّائل ذکر: «أنّهما اختلفا فی حدیثکم»؛ و من هنا اتّفق الفقهاء علی عدم التّرجیح بین الحکّام إلاّ بالفقاهه و الورع، فالمقبوله نظیر روایه داود بن الحصین الوارده فی اختلاف الحکمین، من دون تعرّض الرّاوی لکون منشأ اختلافهما الاختلاف فی الروایات، حیث قال علیه السّلام: «ینظر إلی أفقههما و أعلمهما و أورعهما فینفذ حکمه»(1) ، و حینئذ فیکون الصّفات من مرجّحات الحکمین.
نعم، لما فرض الرّاوی تساویهما أرجعه الامام علیه السّلام إلی ملاحظه التّرجیح فی مستندیهما، و أمره بالاجتهاد و العمل فی الواقعه علی طبق الراجح من الخبرین مع إلغاء حکومه الحکمین کلیهما، فأوّل المرجّحات الخبریّه هی الشّهره بین الأصحاب فینطبق مفاد المقبوله علی المرفوعه.
نعم، قد یورد علی هذا الوجه: أنّ اللازم علی قواعد الفقهاء الرّجوع مع تساوی الحاکمین إلی اختیار المدّعی.
و یمکن التفصّی عنه: بمنع جریان هذا الحکم فی قاضی التّحکیم.
1- (1) - الوسائل 80:18 الباب 9 من أبواب صفات القاضی، الحدیث 20.