متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 284

و کیف کان، فهذا التّوجیه غیر بعید.

ترجمه - اکنون که به این مقدار از اخباری که برای شما تلاوت کردیم آگاه شدی، بر تو مخفی نماند که ظواهر خود اخبار علاجیّه با یکدیگر متعارض اند، و لذا ناگزیر از رفع تعارض از خود این اخبار هستیم.

- بنابراین صحبت ما در این مقام در چهار موضع است:

بیان تعارض میان مقبوله و مرفوعه

اشاره

- موضع اوّل: در علاج تعارض بین مقبولۀ ابن حنظله و مرفوعۀ زراره است، از آن جهت که:

* حدیث اوّل (مقبوله) در تقدیم ترجیح روایت به سبب صفات راوی بر ترجیح روایت به سبب شهرت صراحت دارد.

* لکن حدیث دوّم (مرفوعه) به عکس (می گوید که صفت روایت مقدّم است بر صفت راوی).

- و امّا مرفوعه، اگرچه ضعیف السند است و لکن موافق با سیرۀ علماء در باب ترجیح است، زیرا طریقۀ علماء بطور مستمر، مقدّم داشتن حدیث مشهور (و عمل به آن) و کنار گذاشتن حدیث شاذ بوده است.

- و امّا مقبوله، اگرچه در میان علماء مشهور است تا آن جا که مقبوله نامیده شده است، و لکن عمل آنها بر طبق مرفوعه است، گرچه از حیث روایت (یا به تعبیر دیگر سند) شاذ و نادر است. (چرا شاذ و نادر است؟).

- به جهت اینکه دیده نشده است که این مرفوعۀ زراره در کتبی از جوامع روائی معروف روایت شده باشد و کسی آن را نقل و حکایت نکرده است مگر ابن ابی جمهور احسائی از علاّمه آن هم مرفوعه از زراره.

راه علاج اختلاف بین مرفوعه و مقبوله:

1 - مگر اینکه گفته شود که: این مرفوعه، خود دلالت می کند بر تقدیم مشهور بر غیر آنکه در اینجا همان مقبوله است، در حالیکه دلیلی بر ترجیح به سبب شهرت وجود ندارد (یعنی که شهرت عملی از مرجّحات نیست بلکه شهرت روائی از مرجّحات است که مقبوله دارد.)

2 - علاوه بر اینکه: ما اطلاق عمل اصحاب را بر تقدیم خبر مشهور روایه بر غیر آن (یعنی بر خبر شاذ) منع می کنیم (البته) اگر آن غیر (یعنی شاذ) اصحّ باشد از آن مشهور روایه، به لحاظ صفات راوی بویژه صفت افقهیّت.

3 - و ممکن است گفته شود که: وقتی سؤال از امام علیه السّلام در رابطۀ (تساوی) حکمین باشد (چنانکه در مقبوله چنین است) ترجیح احد الحاکمین به لحاظ صفات است.