متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 299

متن الخامس: أنّ الرّوایتین الأخیرتین ظاهرتان فی وجوب الجمع بین الأقوال الصّادره عن الأئمّه صلوات اللّه علیهم، بردّ المتشابه إلی المحکم.

و المراد بالمتشابه - بقرینه قوله: «و لا تتّبعوا متشابهها فتضلّوا» - هو الظّاهر الّذی ارید منه خلافه؛ إذ المتشابه إمّا المجمل و إمّا المووّل، و لا معنی للنّهی عن اتّباع المجمل، فالمراد إرجاع الظّاهر إلی النّصّ أو إلی الأظهر.

و هذا المعنی لمّا کان مرکوزا فی أذهان أهل اللسان، و لم یحتج إلی البیان فی الکلام المعلوم الصّدور عنهم، فلا یبعد إراده ما یقع من ذلک فی الکلمات المحکیّه عنهم بإسناد الثّقات، التی تنزّل منزله المعلوم الصدور.

فالمراد أنّه لا یجوز المبادره إلی طرح الخبر المنافی لخبر آخر و لو کان الاخر أرجح منه، إذا أمکن ردّ المتشابه منهما إلی المحکم، و أنّ الفقیه من تأمّل فی أطراف الکلمات المحکیّه عنهم، و لم یبادر إلی طرحها لمعارضتها بما هو أرجح منها.

و الغرض من الرّوایتین الحثّ علی الاجتهاد و استفراغ الوسع فی معانی الرّوایات، و عدم المبادره إلی طرح الخبر بمجرّد مرجّح لغیره علیه.

ترجمه

تعارض پنجم:

اشاره

- دو روایت اخیر (سیزدهم و چهاردهم)، ظهورشان در وجوب جمع میان اقوال صادرۀ از جانب ائمه علیهم السّلام به ردّ متشابه (بالعرض) به محکم است (بدین معنا که باید متشابه را کنار گذاشته، اعمال ترجیح نکرد و به محکم عمل نمود، و حال آنکه دیگر روایات علاجیّه حکم به اعمال ترجیح کردند، و این همان وجه تعارض است).

- و مراد از متشابه، به قرینۀ این نهی امام علیه السّلام که فرمود: از متشابه آنها تبعیّت نکنید که گمراه می شوید. آن ظاهری است که بواسطۀ قرینۀ قویتری خلافش اراده شده است (مثل: اغتسل که ظهور در وجوب دارد و لکن قرینۀ ینبغی آن را متشابه کرده و امام هم از متشابه نهی فرموده) چرا؟

- زیرا که متشابه یا مجمل (یعنی ذاتی) است یا مؤوّل (یعنی عرضی) است، در حالیکه نهی از تبعیّت مجمل، معنا ندارد.

- پس: مراد امام علیه السّلام ارجاع ظاهر (مثل اکرم العلماء) است به نصّ (مثل یحرم اکرام الفاسق) یا ارجاع ظاهر (مثل اغتسل یوم الجمعه) است به اظهر (مثل ینبغی غسل الجمعه، چرا که اکرم العلماء و اغتسل یوم الجمعه، تشابه عرضی پیدا کرده اند.)