متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 301

2 - تنها دو روایت از چهارده روایتی که ذکر شد یعنی روایت سیزده و چهارده هستند که ظهور دارند در اینکه حتّی الامکان باید که میان کلمات ائمه علیهم السّلام جمع کرده، آنها را با هم آشتی داده و بعضی را با بعض دیگر تفسیر کنیم و تا امکان جمع هست نوبت به طرح احدهما نمی رسد. فی المثل:

- در حدیث سیزدهم امام علیه السّلام می فرماید: در میان احادیث ما نیز همچون قرآن محکمات و متشابهات وجود دارد و شما وظیفه دارید که از محکمات متابعت کرده و متشابهات را به آنها ارجاع دهید و با آنها تفسیر کنید و حق ندارید که از متشابهات متابعت کنید و إلاّ گمراه می شوید.

* پس مراد از «هو الظاهر الّذی ارید منه خلافه... الخ» چیست؟

پاسخ به یک سؤال مقدّر است که تقدیرش چنین است:

- مراد از محکمات چیست و متشابهات به چه معنا هستند؟ و لذا می فرماید:

1 - محکمات بر دو قسم اند:

* یک قسم نصوص اند، یعنی کلماتی هستند که صریح در دلالت بر مطلوب هستند و هیچگونه احتمال خلافی در آنها راه ندارد.

* یک قسم هم ظواهر هستند، یعنی کلماتی که ظهور در مطلوب دارند و لکن احتمال ارادۀ خلاف ظاهر نیز در آنها می رود و لکن مادامی که قرینه ای برخلاف نباشد به این احتمال اعتنا نمی شود و مشی ما بر اساس ظهور کلام می باشد.

* انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: محکمات به هر دو قسمش متابعت دارد:

- امّا نصوص که متابعتش واضح و روشن است.

- امّا ظواهر هم، بناء قطعی عقلاء بر اخذ و عمل به آنهاست، چنانکه در محل خودش ثابت شده است.

2 - و امّا متشابهات نیز خود بر دو قسم اند: 1 - مجملات 2 - مأوّلات

* مراد از مجمل، آن جمله و یا کلامی است که از اوّل امر، مردّد میان دو و یا چند معنا است و ظهور در هیچکدام هم ندارد مثل: عین، قرء،...

* مراد از مأوّل هم آن کلامی است که ظهور در معنائی دارد و لکن قرینۀ قویتری آمده و آن ظاهر را برهم زده است و دلالت دارد بر اینکه این ظاهر مراد نمی باشد بلکه خلاف ظاهر مراد است.

- به عبارت دیگر: تأویل، یعنی حمل برخلاف ظاهر، چنانکه در رأیت اسدا یرمی، به برکت یرمی کلمۀ اسد از ظهور در حیوان مفترس انصراف پیدا می کند به ظهور در رجل شجاع.

* بالاخره مراد از «و لا معنی للنّهی عن اتّباع المجمل، فالمراد... الخ» چیست؟