متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 302

- اینستکه: مراد امام علیه السّلام که فرمودند از متشابهات پیروی نکنید، مجملات نبوده است چرا که مجمل متابعت ندارد، بلکه مرادشان مأوّلات است بدین معنا که از ظواهری که قرینۀ برخلاف دارند اعمّ از اینکه متّصل باشند یا منفصل در حالیکه تأویل برده شده اند، متابعت نکنید، بلکه آن ظواهر را از باب حمل ظاهر بر اظهر و ارجاع ظاهر به نص بر این قرینه حمل کنید، و هذا هو المطلوب.

- به عبارت دیگر: بین احادیث را جمع کرده و آن را که متشابه است یعنی ظاهری که مأوّل است را به محکم یعنی نصّ و یا اظهر ارجاع دهید.

* حاصل مطلب در «و هذا المعنی لمّا کان مرکوزا فی اذهان اهل اللسان،... الخ» چیست؟

پاسخ به یک سؤال مقدّر است مبنی بر اینکه مسأله ارجاع ظاهر به اظهر و یا نصّ که یک امر واضح و روشنی است یعنی که در اذهان عقلاء عالم و اهل لسان مرتکز است و نیازی به بیان ندارد، تا که امام علیه السّلام بفرماید: ظاهر را به نصوص ارجاع دهید و... و لذا شیخ در مقام دفع این شبهه می فرماید:

- بله، مطلب همین است و لکن قدر متیقّن از این تأویلات و وجه الجمع ها نسبت به کلمات مقطوع الصدّور است مثل آیات قرآن و سنت متواتره.

- البته، ممکن است به ذهن کسی خطور کند که این شیوه در اخبار آحاد که ظنّی الصّدور هستند و به ادلۀ حجیّت، نازل منزلۀ قطعی الصدور شده اند جاری نیست، و لذا امام علیه السّلام بدینوسیله این شبهه را حل کرده اند که خیر فرقی میان معلوم الصدور به علم وجدانی با مظنون الصدوری که نازل منزلۀ علم است وجود ندارد و حکم در هر دو مورد همین است.

- الحاصل: مراد حدیث سیزدهم اینستکه: به صرف اینکه به یک حدیثی رسیدید که با حدیث دیگر تنافی دارد، مبادرت به اخذ به احدهما و طرح دیگری نکنید گرچه احدهما به لحاظ سندی از دیگری ارجح باشد یعنی که نوبت به طرح نمی رسد.

- پس: حتّی الامکان متشابهات یعنی ظواهر را به محکمات یعنی اظهر و نص ارجاع دهید و این همان قانون الجمع مهما امکن است که بر طرح اولویّت دارد.

- و امّا مراد حدیث چهاردهم اینستکه: فقیه کسی نیست که تا به دو حدیث متعارض برخورد کرد بلافاصله اقدام به طرح احدهما کند بلکه فقیه واقعی کسی است که در اطراف کلمات وارده از معصومین تأمّل و دقت بیشتری کرده و حتّی الامکان سعی کند که ظواهر را با یکدیگر آشتی دهد و جمع کند، و إلاّ عمل به تخییر و یا ترجیح کار مشکلی نمی باشد.

- پس: جمع میان آن دوازده روایت با این دو روایت به اینستکه: آن روایات را حمل کنیم بر ظاهرین که جمع بین آنها درست نیست و لذا نوبت می رسد به طرح و ترجیح و تخییر و نسخ و...

- و امّا این دو روایت را حمل بر نص و ظاهر و اظهر و ظاهر کنیم که جمع بینهما ممکن است و بر