متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 324

متن و حینئذ، فنقول: إذا کان أحد الرّوایین أضبط من الآخر أو أعرف بنقل الحدیث بالمعنی أو شبه ذلک، فیکون أصدق و أوثق من الرّاوی الاخر، و نتعدّی من صفات الرّاوی المرجّحه إلی صفات الرّوایه الموجبه لأقربیّه صدورها؛ لأنّ أصدقیّه الرّاوی و أوثقیّته لم تعتبر فی الرّاوی إلاّ من حیث حصول صفه الصّدق و الوثاقه فی الرّوایه، فإذا کان أحد الخبرین منقولا باللفظ و الآخر منقولا بالمعنی کان الأوّل أقرب إلی الصّدق و أولی بالوثوق.

و یؤیّد ما ذکرنا: أنّ الرّاوی بعد سماع التّرجیح بمجموع الصّفات لم یسأل عن صوره وجود بعضها و تخالفها فی الرّوایین، و إنّما سأل عن حکم صوره تساوی الرّوایین فی الصّفات المذکوره و غیرها، حتّی قال:

«لا یفضل أحدهما علی صاحبه»، یعنی: بمزیّه من المزایا أصلا، فلو لا فهمه أنّ کلّ واحد من هذه الصّفات و ما یشبهها مزیّه مستقلّه، لم یکن وقع للسؤال عن صوره عدم المزیّه فیهما رأسا، بل ناسبه السوال عن حکم عدم اجتماع الصّفات، فافهم.

ترجمه

تنقیح مناط به برکت دو صفت اصدقیّت و اوثقیت

- حال که ملاک در اصدقیّت و اوثقیّت، رسیدن به واقع است می گوئیم:

- اگر یکی از دو راوی نسبت به دیگری، اضبط باشد یا که اعرف در نقل حدیث به معنا و یا شبه آن (که موافق بودن احد الخبرین با شهرت فتوائی است) باشد، پس او اصدق و اوثق از راوی دیگر است (چرا که ما را بهتر به واقع می رساند)، و لذا ما از این صفات مرجّح برای راوی (یعنی اصدقیّت و...)، تعدّی می کنیم به صفات روایتی که موجب نزدیک شدن به واقع می شود. چرا؟

- زیرا اصدقیّت راوی و اوثقیّت او در راوی اعتبار نشده است مگر از جهت حصول صفت صدق و اطمینان در روایت.

- پس: اگر یکی از دو خبر، منقول به لفظ باشد و دیگری منقول به معنا، خبر اوّل (که منقول به لفظ است) نزدیکتر به صدق و اولای به وثوق و اطمینان است (یعنی که صفت راوی تبدیل می شود به صفت روایت).

مؤیّدی بر اینکه اصدقیّت و... مرجّح طریقی بوده و دارای مناط اند:

اشاره

- و تائید می کند مطلب ما را که گفتیم: اصدقیت و امثال آن دارای مناط اند، اینکه:

- راوی پس از شنیدن ترجیح به مجموعه این صفات (که امام فرمود: خذ باعدلهما و بافقهما و...)، از صورت وجود بعضی از این صفات (در هر یک از دو راوی) و تخالف و تعارض این صفات در دو راوی (به