متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 326

* حاصل مطلب در (منها: التّرجیح بالاصدقیّه فی المقبوله... الخ) چیست؟

- در رابطۀ با فراز اوّل از فرازهای مذکور است و لذا می فرماید:

- در مجموعۀ دو روایت مقبوله که از حیث روایت و عمل مشهوره اند مگر در ترجیح به صفات و مرفوعه که در بخش ترجیح به صفات شهرت عملیّه دارد، به چند صفت مشخص برخورد می کنیم که از مرجّحات صدور یک حدیث به حساب می آیند از جمله:

1 - افقهیّت 2 - اعدلیّت 3 - اوثقیّت (در مرفوعه) 4 - اصدقیّت (مقبوله)

* انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: بلا شک تمامی این صفات در یک امر مشترک هستند و آن اینستکه: هر کدام موجب اقربیّت احد الخبرین الی الواقع و الصدق می شوند، یعنی:

- اگر دو حدیث تعارض کنند درحالی که احدهما دارای یک یا همۀ مرجّحات مذکور باشد، احتمال قوی می دهیم که همان صادر شده باشد، لکن با این تفاوت که در دو صفت از این چهار صفت، یعنی اعدلیّت و افقهیّت احتمال خصوصیّت و سببیّت داده می شود، یعنی احتمال می دهیم که اینها صرفا طریق به سوی اقربیّت الی الواقع باشند، چنانکه احتمال می دهیم که خصوصیت داشته باشند. یعنی چه؟

- یعنی اگر اقربیّت به سوی حق از این راه حاصل بشود، دارای ارزش بوده و سبب رجحان است و نه از راه دیگر ولو مشابه باشد.

- و امّا جهت احتمال خصوصیت در آن دو اینستکه: مبدء اشتقاق آن دو که اعدلیّت و افقهیّت باشد در مواردی خصوصیت دارند.

- فی المثل: در باب شهادت، شهادت طریق است و لکن شاهد باید که عادل باشد و لذا اگر قاضی از راه خبر و شهادت ثقات به نتیجه ای برسد کافی نمی باشد بلکه باید از راه عدول باشد.

- و هکذا در فقاهت که موضوعویّت دارد و تقلید از فقیه جایز است که از راه دیگر باشد.

- حال در ما نحن و فیه نیز شاید که اعدلیّت و افقهیّت خصوصیّت داشته باشند و لکن در دو ویژگی دیگر که اصدقیّت و اوثقیّت باشند هیچ خصوصیتی نمی باشد بلکه این دو طریق محض بوده و هدف اطمینان به صدور و اقربیت الی الواقع است. چرا؟ چونکه:

1 - اصدق از صدق است صدق هم یعنی مطابقت خبر با واقع، و لذا هدف واقع است.

2 - اوثق از وثاقت است، و وثاقت عند العرف صرفا طریق به سوی اطمینان به خبر است.

- در نتیجه ما به برکت این دو صفت، تنقیح مناط کبرای کلی می کنیم و آن اینستکه: هر مزیّتی که موجب اقربیّت یکی از دو حدیث متعارض به سوی واقع باشد، سبب رجحان می باشد.

- وقتی که کبرای کلی از صفات مذکور استفاده شد، برای راوی از این صفات به دیگر صفات راوی که