متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 335

* ظاهر این تعلیلها اینستکه: اینها موجبۀ کلیّه و به اصطلاح شیخ قضیّۀ دائمه هستند، یعنی که دائما حقّ و رشد در خلاف عامّه است و در جانب موافق همیشه تقیّه است.

- امّا بلا شک این ظاهر مراد نمی باشد چرا که مستلزم کذب است، چرا که اینچنین نیست که تمامی احکام و فتاوای عامّه باطل و برخلاف حق باشد، بلکه بسیاری از احکام آنها چنین است.

- پس: به حکم عقل و برای خروج کلام معصوم از لغویّت یا کذب باید که ظاهر این تعلیل را توجیه کرده و سپس برخلاف ظاهر حمل کنیم و آن اینستکه: بگوئیم:

* قضیّه، قضیّۀ غالبیّه است و نه دائمیّه، یعنی که در بیشتر موارد فتاوای آنها باطل است و حقّ و رشد در خلاف آن است و لذا:

- در این مورد بخصوص نیز که به متعارضین رسیدیم، در حدیث موافق این احتمال قوی بوده و در مخالف این احتمال وجود ندارد یا اگر هم باشد بسیار ضعیف است، و الظّنّ یلحق الشیء بالاعمّ الاغلب.

- در نتیجه: مخالفت و موافقت عامّه اماره ای از امارات ترجیح است و لذا به مناط اینکه موافق اقرب الی الباطل و ابعد عن الحق و مخالف بالعکس است، به مخالف اخذ می شود.

- و این یک کبرای کلّی است که هر حدیثی که اقرب الی الحقّ بود از هر راهی که باشد ولو از راه موافقت با فتوای مشهور و... باید که بدان اخذ نمود، چه مخالف عامّه و چه از مرجحات غیر منصوصه باشد.

* حاصل مطلب در (بل الانصاف: انّ مقتضی هذا التّعلیل... الخ) چیست؟

- اینستکه: در فراز دوّم که فرمود: فانّ المجمع علیه لا ریب و الشّاذ فیه ریب مراد این بود که مشهور نسبت به شاذ، ابعد از باطل است و معیار هم همین ابعدیّت از باطل است و لو اقرب الی الحق هم نباشد.

- حال در اینجا می فرماید انصاف اینستکه: در فراز سوّم نیز مطلب از همین قرار است یعنی که نسبت به مخالف عامّه نمی توان گفت که همیشه و همه جا و یا غالبا اقرب الی الحقّ است، بلکه حداکثر می توان گفت که ابعد از باطل است. البته در بعض موارد، ابعدیت از باطل با اقربیّت به حق، نسبت به هم ملازمه دارند و آن در موردی است که مسأله میان عامّه و خاصه ذات القولین باشد.

و در بعض موارد ابعدیت از باطل با اقربیت به حق ملازمه ندارند و آن در موردی است که مسأله عند الخاصه ذات الاقوال باشد و لکن در همه اینها ابعدیّت از باطل وجود دارد و لذا بواسطۀ آن ترجیح حاصل می شود.

* حاصل مطلب در (و منها: قوله علیه السّلام: دع ما یربیک الی ما لا یربیک،... الخ) چیست؟

بیان فراز چهارم از فرازهای چهارگانۀ مورد استدلال شیخ است در اثبات مدّعای خودش یعنی کلیّت کبرای کلّی و تعمیم آن در ما نحن فیه، و لذا می فرماید: