متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 369

متن المقام الرابع

فی بیان المرجّحات.

و هی علی قسمین:

أحدهما: ما یکون داخلیّا، و هی کلّ مزیّه غیر مستقلّه فی نفسها، بل متقوّمه بما فیه.

و ثانیهما: ما یکون خارجیّا، بأن یکون أمرا مستقلا بنفسه و لو لم یکن هناک خبر، سواء کان معتبرا کالأصل و الکتاب، أو غیر معتبر فی نفسه کالشّهره و نحوها.

ثمّ المستقلّ: إمّا أن یکون مؤثرا فی أقربیّه أحد الخبرین إلی الواقع کالکتاب، و الأصل بناء علی إفادته الظنّ، أو غیر مؤثر ککون الحرمه أولی بالاخذ من الوجوب، و الأصل بناء علی کونه من باب التّعبّد الظاهریّ.

و جعل المستقلّ مطلقا - خصوصا ما لا یؤثّر فی الخبر - من المرجّحات لا یخلو عن مسامحه.

ترجمه

مقام چهارم: در بیان مرجّحات:

اشاره

- مرجّحات بر دو قسم اند:

- یکی از آن دو قسم: مرجّحات داخلی است؛ و آن هر مزیّتی است که فی نفسه مستقل نبوده (و در خارج موجود نیست)، بلکه تقوّم و هستی اش به چیزی (مثل مثلا عادل و اعدل) در خبرین متعارضین است.

- و قسم دوّم آنها: مرجّحات خارجیّه است، که فی نفسه امر مستقلی است ولو خبری هم در کار نباشد، اعمّ از اینکه این مرجّح خارجی معتبر باشد مثل اصل (برائت و...) و کتاب، یا که فی نفسه معتبر نباشد مثل شهرت فتوائیّه و نحو آن (همچون اجماع، استقراء و اولویّت ظنیّه).

- سپس: این مرجّح خارجی مستقل:

1 - یا مؤثر در اقربیّت یکی از دو خبر متعارض به واقع است، مثل کتاب (که مفید ظنّ است) و اصل عملی (برائت، تخییر، استصحاب و...) بنابر مفید ظنّ بودن آن (که مذهب صاحب معالم و شیخ بهائی است).

- نکته: (اگر احد الخبرین موافق با کتاب باشد، مطابق با واقع می شود، چنانکه اگر موافق با اصل باشد باز هم می شود مطابق با واقع، چونکه برخوردار از دو ظن می شود، چراکه خود خبر واحد مفید ظنّ است، اصل نیز بنابر مذهب این حضرات مفید ظنّ است).

2 - یا غیر مؤثر در اقربیّت است، مثل قاعدۀ: کون الحرمه اولی بالاخذ من الوجوب (در دوران