متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 374

از اینکه این موافق عامّه از روی تقیّه صادر شده است (و لذا بر این بنا مخالف عامّه می شود از مرجّحات جهت صدوریه، و الاّ بر بنایی دیگر می شود از مرجّحات مضمونیّه).

3 - یا که راجع به مضمون یکی از دو خبر می باشد (یعنی که مضمون یکی از دو خبر مطابق با واقع است)؛

1 - مثل منقول به لفظ (که مضمون و مفادش) نسبت به (مضمون و مفاد) منقول به معنا، رجحان دارد، چراکه احتمال اشتباه در آن تعبیر به معنا وجود دارد.

- پس: مضمون و مفاد (روایتی که) منقول به لفظ (است) اقرب به واقع است.

2 - و مثل مخالف با عامّه بودن، بنابر اینکه، دلیل بر ترجیح به آن، چیزی است که در بیشتر روایات وجود دارد و آن اینستکه: خلاف عامّه، نزدیکتر به حق است.

3 - و مثل ترجیح به شهرت روایت (یا شهرت روائی یکی از دو خبر) و نحو آن (یعنی شهرت فتوائیّه).

تأخّر مرجّحات داخلیه به لحاظ رتبه از ترجیح دلالی و استدلال بر آن:

اشاره

- رتبۀ تمام مرجّحات مذکور (اعم از صدوری، جهت صدوری و مضمونی) مؤخر است از رتبۀ ترجیح به اعتبار قوت دلالت (یا ترجیح دلالی). چرا؟

- زیرا خبر (خاص مثل: لا تکرم العالم الفاسق) که دلالتش قوی تر است، مقدّم است بر آن خبر (عام مثل اکرم العلماء) که به لحاظ سند اصحّ و نیز موافق با کتاب بوده و به لحاظ روایت بین اصحاب مشهور است. چرا؟

- زیرا: صفات خبر واحد، آن را بر خبر متواتر برتری نمی دهد، و موافقت با کتاب آن را برتر از کتاب نمی کند، و حال آنکه در جای خودش مقرّر شده است که کتاب و خبر متواتر، بوسیلۀ اخبار آحاد تخصیص می خورند.

- پس: هرجا که برگشت تعارض خبرین به تعارض ظاهر و اظهر باشد، شک در عدم ملاحظۀ دیگر مرجّحات شایسته نیست.

***

تشریح المسائل

* جناب شیخ تا به اینجا فی الجمله با تقسیمات اصلی مرجّحات خارجیّه آشنا شدیم بفرمائید موضوع بحث در این قسمت پیرامون چیست؟

- پیرامون مرجّحات داخلیّه و تقسیمات آن است.

* حاصل مطلب در (امّا الدّاخل، فهو علی اقسام:... الخ) چیست؟

اینستکه: مرجّحات داخلیّه نیز در یک تقسیم به سه قسم منقسم می شوند: