متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 375

1 - مرجّحات صدوریّه 2 - مرجّحات جهتیّه 3 - مرجّحات مضمونیّه

* مرجّحات صدوریّه عبارتند از: عواملی که صدور یک حدیث را بر دیگری ترجیح داده و سبب می شوند که ذی المزیّه اقرب الی الصدق و الصدور و ابعد عن الکذب شود.

- البته مرجّح صدوری خود دارای دو شعبه است:

الف: مرجّحات سندیّه، یعنی عواملی که از حیث سند به حدیث کمک می کنند و آن را اقرب الی الصّدق می گردانند، نظیر صفات راوی که اگر چنانچه راویان حدیثی به حسب فرض اعدل، اصدق و اوثق بودند و راویان حدیث مقابلش عادل، صادق و ثقه بودند، اوّلی اقرب الی الصّدق است.

- و یا اگر حدیثی عالی السند و صحیح اعلائی بود و حدیث مقابلش اینچنین نبود، این علوّ سند سبب رجحان صدور است.

ب: مرجّحات متنیّه، یعنی عواملی که حدیث را به لحاظ متن تقویت کرده و موجب رجحان صدور آن می شوند، فی المثل:

- یکی از دو حدیث افصح و دیگری فصیح است یا یکی فصیح و دیگری غیر فصیح است و یا یکی مستقیم المتن و دیگری مضطرب المتن است.

- خوب روشن است که افصح و فصیح و مستقیم اقرب الی الصدق و الصدور عن المعصوم است تا آنها که در مقابلشان قرار دارند.

* نکته: مرجّحات صدوری به هر دو قسمش در محدودۀ اخبار آحاد متصوّر است و الاّ در خبرهای متواتر که قطع به صدور وجود دارد این عوامل سبب رجحان نبوده و اصلا موضوع ندارند.

* مرجّحات جهتیّه، عبارتند از عواملی که مخالفت با آنها سبب ترجیح جهت الصدور می شود: فی المثل:

- حدیثی که از معصوم صادر شده است ممکن است در جهت تقیّه و بیان خلاف واقع باشد، چنانکه ممکن است در مقام بیان حکم واقعی باشد. حال:

- اگر دو حدیث با هم تعارض کردند که احدهما موافق با عامّه است و دیگری مخالف با عامّه؛ یا احدهما موافق با عمل سلطان جور یعنی بنی امیّه و... و دیگری مخالف با او، و یا احدهما موافق با عمل قاضی حکومت جور و دیگری مخالف با آن است، در هر یک از این موارد نسبت به حدیث موافق دو احتمال وجود دارد:

شاید که حدیث در مقام تقیّه صادر شده باشد.

و شاید که حدیث در مقام بیان واقع صادر شده باشد.

نکته: نسبت به حدیث مخالف تنها احتمال دوّم متصور است و لذا مخالفت با عوامل سه گانۀ فوق،