کتابخانه بالقرآن

متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 376

صفحه 376

سبب ترجیح جهت الصدور می شود که صدور آن حدیث برای بیان واقع است و نه از روی تقیّه.

- پس: این حدیث رجحان دارد.

- البته این ترجیح جهتی فقط در خصوص احادیث ائمه علیهم السّلام معقول است که تقیّه داشته اند و لکن نسبت به احادیث (نبوی) از این رجحان نمی توان کمک گرفت چونکه احتمال تقیّه برای آن حضرت نبود.

- البته، از آنجا که اکثریت مطلق اخبار، احادیثی است که از طریق حضرات ائمه علیهم السّلام به ما رسیده است، این ترجیح جهتی دارای کارائی خوبی است.

* و امّا مرجّحات مضمونیّه، عبارتند از عواملی که مضمون یک حدیث را بر دیگری ترجیح می دهند.

- البته مرجّح مضمونی خود دارای دو شعبه است:

1 - مرجّح مضمونی داخلی 2 - مرجّح مضمونی خارجی

* مرجّح مضمونی داخلی مثل آنجا که دو حدیث با هم تعارض می کنند در حالیکه یکی از آن دو منقول باللفظ است و دیگری منقول بالمعنی.

- آن حدیثی که منقول به لفظ است مقدّم است، چرا که احتمال اشتباه در تعبیر وجود ندارد و لکن در حق ناقل به معنا این احتمال وجود دارد که شاید نتوانسته باشد که به درستی و به تمامه و کماله حق مطلب را ادا کرده و مراد و مقصود امام علیه السّلام را رسانده باشد.

- بنابراین: منقول به لفظ اقرب الی الحقّ و الصّدق است و مثل ترجیح به شهرت روائی، به اضبط بودن راوی که کثیر الحفظ و قلیل النسیان است و امثال اینها موجب رجحان خبر او می شوند.

* و امّا مرجّحات مضمونیّۀ خارجیّه، که اصولا ترجیح به مرجّح خارجی بازمی گردد به تقویت مضمون روایت، چنانکه امثلۀ آن در تقسیمات مرجّحات خارجیّه گفته آمد.

- نکته: تا به اینجا مرجّحات احد المتعارضین بر دیگری، در یک تقسیم بندی اساسی بیان گردید و روشن شد که اگر احد الخبرین یکی از آن مزایا و مرجّحات را دارا باشد و دیگری فاقد آن باشد، آنکه ذی المزیّه است رجحان دارد.

* پس مراد از (و هذه الانواع الثّلاثه کلّها متأخره عن التّرجیح... الخ) چیست؟

اینستکه: در ورای مرجّحات مذکور نوع دیگری از ترجیح وجود دارد که بر همۀ مرجّحات قبلی رجحان دارد و آن عبارتست از ترجیح به قوّت دلالی.

* یعنی چه؟

- یعنی از دو دلیلی که با هم تعارض کرده اند احدهما قوی الدلاله و دیگری ضعیف الدلاله باشد.

- به عبارت دیگر: احدهما از حیث دلالت اقوای از دیگری است.

- در این صورت آنکه قوی تر است مقدّم می شود ولو آن حدیث دیگر که اقوی نیست به لحاظ سند