متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 381

1 - هر کجا که جمع عرفی ممکن باشد، مثل موارد عام و خاص، اظهر و ظاهر و یا نصّ و ظاهر، نوبت به تعارض واقعی نمی رسد.

2 - هرکجا هم که تعارض نباشد، نوبت به تراجیح نمی رسد.

- اینست سرّ تقدیم جمع دلالی و قوّت دلالی بر تمام مرجّحات دیگر.

* مراد از (و بتقریر آخر... الخ) چیست؟

تقریر و تبیین استدلال مذکور به عبارت دیگر است و لذا می فرماید در اوائل مبحث تعادل و تراجیح گفته آمد که:

1 - بحث ما در مواردی است که هر یک از دو حدیث متعارض، با قطع نظر از معارضه، جامع شرائط حجیّت باشند وگرنه دو لا حجّت و یا یک حجّت و یک لا حجّت با هم تعارضی ندارند.

2 - وقتی هم که هر دو جامع شرائط باشند، مقتضی برای حجّت فعلی شدن هر دو موجود می گردد و آن اینستکه: ادلّۀ حجیّت خبر واحد و وجوب تعبّد به صدور خبر، بطور مساوی هر دو خبر را شامل می شوند و دلالت می کنند بر اینکه صدق العادل او الثّقه، یعنی: اعمل بخبره و نزّله منزله العلم و رتّب الاثر علیه. بنابراین:

1 - مقتضی برای حجیّت فعلیّه شدن هر دو خبر موجود است و در صورتی که مانعی در کار نباشد، این مقتضی تأثیر خود را گذاشته و هر دو حدیث را به درجۀ ارزشمندی بالفعل می رساند.

2 - در مفروض ما هیچ مانعی از فعلی شدن حجیّت ها وجود ندارد مگر جریان تعارض که تکاذب دو دلیل در مقام جعل و انشاء است، یعنی که هر یک به زبان حال می گویند آن دیگری کذب محض و جعلی است و از معصوم علیهم السّلام صادر نگردیده است.

3 - چنانکه در تقریر اوّل گفته شد در مواردی که جمع عرفی ممکن است، در واقع تعارضی وجود ندارد.

- پس: مقتضی موجود، مانع هم مفقود، فیؤثّر المقتضی اثره، اثر هم همان فعلی شدن حجیّت هر دو خبر و لزوم عمل به هر دو و جمع بینهما می باشد و لذا حق طرح هر دو خبر یا یکی از آن دو را نداریم، و لذا چنین مواردی:

1 - داخل در چهاردهمین حدیث از اخبار علاجیّه می شود که در مباحث قبل از داوود بن فرقد نقل گردید و آن این بود که:

- سمعت ابا عبد الله علیه السّلام یقول: انتم افقه النّاس اذا عرفتم معانی کلامنا، أنّ الکلمه لتنصرف علی وجوه، فلو شاء انسان لصرف کلامه کیف شاء و لا یکذب.

2 - و نیز داخل در سیزدهمین حدیث از این احادیث به نقل از امام رضا علیه السّلام می شود و آن این بود که: