متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 387

عامین من وجه مثل: اکرم العلماء و لا تکرم الفسّاق، و یا مثلا در متباینین مثل: اکرم العلماء، و لا تکرم العلماء که در هر دو مورد دلیل اوّلی را بر عالم عادل و دلیل دوّمی را بر عالم فاسق حمل می کنیم نزاع برداشته می شود.

- بله، در چنین مواردی اگر یکی از دو تأویل، شاهد و مؤیّدی داشته باشد، همان را توجیه و تأویل کرده و به ظاهر دیگری اخذ می کنیم.

- البته، فرقی نمی کند که این شاهد حدیثی از احادیث باشد یا شاهد دیگری باشد.

- آن شاهد دیگر هم فرقی نمی کند که صریح باشد و یا تلویحی یعنی غیر صریح.

- غیر صریح هم فرقی نمی کند که به دلالت لفظیّۀ ظهوریّه دلالت کند و یا به دلالت منطوقی یعنی مفهوم موافقت و یا به دلیل الخطاب یعنی مفهوم مخالفت.

- در هرحال تمامی این دلالتها ارزشمند بوده و می تواند شاهد و قرینه بر توجیه باشد.

* و امّا قدم پنجم اینکه: اگر دو حدیث عاری از اینگونه شواهد و مؤیدات در قدم چهارم باشند و توجیه و تأویل هیچکدام بر دیگری رجحان نداشته باشد در آخرین گام نوبت به تخییر می رسد که احدهما را اخذ کرده و بدان عمل کنیم و آن دیگری را به اختیار خود طرح نمائیم.

- نکته: چنانکه ملاحظه فرمودید: سخن از جمع دلالی و حمل برخلاف ظاهر پس از فقدان مرجّحات مطرح گردید و الاّ تا زمانی که مرجحی باشد، اخذ به راجح مقدّم است، برعکس فرمودۀ شیخ و مشهور.