کتابخانه بالقرآن

متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 397

صفحه 397

- زیرا دلیل حجیّت اظهر، آن را قرینۀ صارفه قرار می دهد بر ارادۀ ظاهر (یعنی که ما را ارادۀ وجوبی ظاهر منصرف می کند به ارادۀ استحباب از آن).

- و لذا طرح اظهر (که ینبغی غسل الجمعه باشد) بخاطر اصاله ظهور ظاهر (که اغتسل در وجوب باشد) و نیز طرح ظهور اظهر به دلیل ظهور ظاهر ممکن نیست.

- پس: عمل به اظهر (ینبغی...) و تأویل ظاهر (اغتسل...) به اظهر تعیّن می یابد.

- در ابطال جمع بین دلیلین (که نظر احسایی بود) مطالبی در مباحث قبلی گذشت.

***

تشریح المسائل

* حاصل مطلب شیخنا در (و التّحقیق:... الخ) چیست؟

اینستکه: پس از نقل نظرات مخالفین در مسألۀ مورد بحث وارد تحقیق شده می فرمایند حق مطلب اینستکه:

- تمام این فرمایشات مخالف با دلیل بوده و قابل قبول نمی باشد.

- البته، مرادشان هم از دلیل همان مطلبی است که قبلا در و السّرّ فی ذلک گفته آمد و آن این بود که: مقتضی جمع بینهما موجود و مانع هم مفقود است فیؤثّر المقتضی اثره.

* امّا وجود المقتضی: فرض بر اینستکه: هریک از دو حدیث متعارض که در ظاهر یکی خاص و دیگری عام است و یا یکی اظهر و دیگری ظاهر است و... هر کدام فی حد نفسه جامع شرائط حجیّت هستند و الاّ محلّ بحث نمی بودند.

- وقتی هم که هردو جامع شرائط حجیّت شدند، ادلۀ حجیّت خبر واحد هر کدام را شامل شده و ما را به صدور آن متعبّد ساخته و دلالت می کنند بر اینکه باید از آن متابعت کنید.

* و امّا فقد المانع: هیچ مانعی هم در اینجا وجود ندارد مگر مسألۀ تعارض که خوشبختانه در موارد امکان جمع عرفی یک تعارض صوری و ظاهری برقرار است که به مجرد جمع میان دو دلیل مرتفع می شود چرا که در حقیقت تعارض نیست و لذا مانعی هم وجود ندارد.

- پس: هر دو دلیل به درجۀ فعلیّت رسیده و باید که به هر دو عمل شود.

* نکته: قبل از ورود به مطلب بعد نیاز به بیان یک مقدمه است و آن اینستکه: دو دلیل که در ظاهر با یکدیگر تعارض می کنند، بطور کلّی از چهار حال خارج نیستند:

1 - یا اینکه هر دو نص در مطلوب اند، مثل اینکه یک دلیل بگوید: یجب اکرام زید، و دلیل دیگر بگوید: یحرم اکرام زید، که هر دو دلیل نصّ در مدلول خود یعنی وجوب یا حرمت اکرام زید هستند، که در اینصورت دستمان از جمع بینهما کوتاه است. چرا؟