متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 399

مانع از طرح آن است.

4 - اینکه نصّ را سندا و دلاله اخذ و ظاهر را سندا طرح کنیم، که این احتمال نیز مبتلا به اشکال احتمال سوّم است.

5 - اینکه ظاهر را گرفته و نص را توجیه کنیم، که این احتمال نیز باطل است چرا که نصّ توجیه بردار نیست.

6 - اینکه نص را اخذ کرده و ظاهر را نیز سندا اخذ کنیم و لکن به لحاظ دلالت آن را توجیه کرده و برخلاف ظاهر حمل کنیم، فی المثل: در مثالی که در مقدمه ذکر شد بگوئیم مراد اینستکه: اکرام غیر زید از علماء واجب است.

- این احتمال متعیّن است و هو المطلوب که نتیجه اش جمع دلالی است و به بیان مرحوم شیخ امر دائر است که از اصاله الظهور در ظاهر رفع ید کنیم یا که از اصاله السّند در نص؟

- از آنجا که ادلۀ حجیّت نصّ، سند آن را تضمین کرده و مانع رفع ید از سند می شود، نوبت به رفع ید از ظاهر می رسد و لذا اصاله الظهور را کنار می زنیم و این کاملا منطقی است. چرا؟

- بخاطر اینکه حجیّت اصاله الظهور، مطلق است به اینکه قرینه یا ما یصلح للقرینیّه برخلاف ظاهر، در بین نباشد، و فرض اینستکه: نصّ مذکور صلاحیّت قرینیّت دارد و لذا نوبت به اخذ به ظاهر نمی رسد، چرا که الاصل دلیل حیث لا دلیل.

- پس: در نصّ و ظاهر که ما آن را بطور علیحده مورد محاسبه قرار دادیم به مطلوب خود دست پیدا نمودیم.

- و امّا در باب اظهر و ظاهر که آن نیز عند المشهور یکی از مصادیق جمع عرفی است و مثالش هم گفته آمد باز چند احتمال متصوّر است که با برهان سبر و تقسیم، مطلوب خود را به دست می آوریم:

1 - اینکه هر دو دلیل را سندا طرح کنیم، که احدی ملتزم به این صورت نیست.

2 - اینکه هر دو دلیل را به ظهورش اخذ کنیم، که این احتمال نیز ممکن نیست.

3 - اینکه ظاهر را به لحاظ سند و ظهور، اخذ کرده و اظهر را سندا طرح کنیم، این احتمال نیز با ادلّۀ حجیّت نمی سازد.

4 - اینکه اظهر را دلاله توجیه کنیم، که این احتمال نیز باطل است چونکه اظهر اقوی دلاله می باشد و صلاحیّت قرینیّت دارد و لذا اگر قرار است که توجیهی بشود باید که ظاهر را که اضعف است توجیه نمود.

5 - اینکه اظهر را گرفته و ظاهر را سندا طرح کنیم که باز ادلّۀ حجیّت مانع از آن می شوند.

6 - اینکه اظهر را از لحاظ سند و دلالت گرفته و ظاهر را از لحاظ دلالت توجیه کرده بگوئیم چون ما یصلح للقرینیّه برخلاف ظاهر در میان است جای اصاله الظهور نیست، و هو المطلوب.