کتابخانه بالقرآن

متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 400

صفحه 400

متن نعم، یبقی الإشکال فی الظّاهرین اللذین یمکن التّصرّف فی کلّ واحد منهما بما یرفع منافاته لظاهر الآخر، فیدور الأمر بین التّرجیح من حیث السّند و طرح المرجوح، و بین الحکم بصدروهما و إراده خلاف الظاهر فی کل من أحدهما.

فعلی ما ذکرنا - من أنّ دلیل حجیّه المعارض لا یجوز طرحه لأجل أصاله الظّهور فی صاحبه، بل الأمر بالعکس؛ لأنّ الأصل لا یزاحم الدّلیل - یجب الحکم فی المقام بالإجمال؛ لتکافؤ أصالتی الحقیقه فی کلّ منهما، مع العلم إجمالا بإراده خلاف الظّاهر من أحدهما، فیتساقط الظّهوران من الطّرفین، فیصیران مجملین بالنّسبه إلی مورد التّعارض، فهما کظاهری مقطوعی الصدور، أو ککلام واحد تصادم فیه ظاهران.

ترجمه

اشکال در جمعی که متوقف است بر تصرف در هر دو خبر:

اشاره

- بله، باقی می ماند اشکال در دو ظاهری که تصرّف در هریک از آن دو به گونه ای از توجیه است، که منافات این یکی ظاهر (مثل اکرم العلماء) را با ظاهر دیگر (مثل لا تکرم العلماء) مرتفع شود (چنانکه احسائی می گفت مراد از علما در این یکی علمای فلان کشور، و مراد از علماء در آن یکی، علمای فلان کشوراند). و لذا: (در ظاهرین متباینین)، امر دائر است:

1 - بین اعمال ترجیح، از جهت سند (هر یک از دو روایت)، و کنار گذاشتن مرجوح.

2 - و بین حکم به صدور هر دو خبر (از معصوم) و ارادۀ خلاف ظاهر در هریک از آن دو.

- پس: بنابر آنچه که ما (در ان شئت) گفتیم که: طرح دلیل حجیّت معارض (مثل یحرم اکرام...)، بخاطر اصاله ظهور ظاهر دیگر (مثلا اکرم العلماء) جایز نیست، بلکه امر به عکس است (یعنی که باید نصّ را اخذ و ظهور دیگر را طرح نمود). چرا که اصل مزاحم دلیل نمی شود، حکم به اجمال در این مقام (که ظاهرین متباینین تعارض می کنند)، به دلیل تعارض دو اصاله الحقیقه در هریک از دو خبر با هم، واجب می شود. با وجود علم اجمالی به ارادۀ خلاف ظاهر از یکی از دو خبر. (یعنی که ظاهر یکی از دو خبر مراد نیست).

- پس: دو ظهور از ناحیۀ دو خبر تساقط کرده، نسبت به مورد تعارض (که اکرام علما باشد) مجمل می شود (و عرف متغیّر می گردد و لذا جای اعمال ترجیح است).

- پس: این دو ظاهرین متعارضین (یا دو خبر مظنونی الصدور) مثل دو ظاهر مقطوعی الصدور (متواتر)، و یا مثل کلام واحدی (همچون رأیت اسدا یرمی) است که دو ظاهر در آن تصادم می کنند. (یعنی همانطور که این دو ظاهر مجمل شده و دلیلین تساقط می کنند، در اینجا نیز مجمل شده تساقط می کنند).