متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 401

تشریح المسائل

* مقدّمه بفرمائید دو دلیلی که با یکدیگر تعارض می کنند و هردو ظهوری هستند و هیچیک اظهر از دیگری نیست بر چند قسم اند؟

- از یک نظر بر سه قسم می شوند که هریک دارای حساب علیحده ای است:

1 - گاهی احدهما المعیّن قرینۀ عرفیّه است بر مراد و منظور از آن دیگری مثل عام و خاص، فی المثل:

- دو دلیل اکرم العلماء و لا تکرم فسّاقهم، که گرچه به حسب فرض متساوی الظهور هستند و لکن عند العرف، خاص قرینۀ عام است.

- نکته: قدر متیقّنی که در جمع بین الدلیلین وجود دارد یکی نصّ و ظاهر است، یکی اظهر و ظاهر است، یکی هم همین عام و خاصّ است.

2 - گاهی هم اگر ما بخواهیم که به هر دو دلیل اخذ کرده و متعبّد به صدور آنها شویم چاره ای نیست جز اینکه هر دو را توجیه کرده و برخلاف ظاهرشان حمل نمائیم، چه عامین من وجه باشند مثل: اکرم العلماء و لا تکرم الفسّاق، که اگر هریک را حمل بر مادّۀ افتراقش کنیم، نزاع و تعارض از بین می رود، و چه متباینین باشند، مثل: ثمن العذره سحت و لا بأس ببیع العذره، که اوّلی بر عذرۀ نجسه حمل می شود و دوّمی بر عذرۀ طاهره، که در اینصورت نیز کار تمام می شود.

- امّا این توجیهات، توجیهات عرف پسندی نمی باشد و لذا قدر متیقّن و به تعبیر دیگر قدر مسلّم از موارد باب متعارضین که باید قوانین آن را پیاده نمود همین مواردی است که ذکر شد.

3 - گاهی هم اگر احدهما لا علی التّعیین، توجیه شود، معارضه از بین می رود.

- فی المثل: در اغتسل للجمعه، و ینبغی غسل الجمعه که اوّلی ظهور در وجوب دارد و دوّمی ظهور در استحباب و هریک هم صلاحیّت قرینیّت برای دیگری را دارد، چنانچه از ظاهر اغتسل رفع ید کرده آن را حمل بر استحباب مؤکّد کنیم. تعارض برداشته می شود، چنانکه اگر از ظاهر ینبغی رفع ید کرده، آن را حمل بر وجوب کنیم باز تعارض برداشته می شود.

* انما الکلام و محل بحث در کدامیک از این سه قسم است؟

- در همین قسم اخیر است.

* باتوجه به مطلب فوق مراد از (نعم، یبقی الاشکال فی الظّاهرین... الخ) چیست؟

- اینستکه: گاهی در دو ظاهر، شاهد خارجی بر تصرّف در احدهما داریم که در آن صورت چنین ظاهرینی در حکم اظهر و ظاهر خواهند بود.

- امّا گاهی قرینه و شاهدی بر توجیه هیچکدام از آن دو بخصوصه نداریم که این محل بحث است،