متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 405

- در نتیجه هر دو مجمل شدند و ما ناچار شدیم به اصلی از اصول عملیه رجوع کنیم.

- پس چنین تعبّدی بلا فایده بوده و بهتر است که از همان اوّل بگوئیم که ادلّۀ حجیّت شامل اینها نمی شوند و باید به سراغ مرجّحات دیگر رفت یعنی که اینجا جای تعارض است و نه جمع و هذا هو المتعیّن.

- و امّا شاهد بر این مطلب هم، سیرۀ مستمّرۀ فقهاء بر اخذ به مرجّحات است در این گونه موارد.

* نکته: اثبات ادّعای سیره در اینجا برای شیخ مشکل است چرا که شهیدین در لمتعین و دیگران در اینگونه موارد اقدام به جمع بینهما کرده اند و به سراغ مرجّحات نرفته اند.

* پس مراد ایشان از (نعم، کلاهما دلیل واحد علی نفی الثالث... الخ) چیست؟

اینستکه: بله، مرادمان از اینکه گفتیم تعبّد به صدور بلا فایده است و موجب اجمال می شود اینستکه فایدۀ اصلی ندارد چرا که به هیچیک نتوانستیم که در مورد آن عمل کنیم، لکن باید بدانیم که این تعبّد و اجراء ادلّۀ حجیّت یک فایدۀ جنبی دارد و آن اینستکه وقتی هر دو دلیل را قبول کرده و به صدورشان ملتزم شدیم، نفی ثالث کرده می گوئیم: غسل جمعه مثلا یا واجب است یا مستحب و لذا اباحه یا کراهت و یا حرمت ندارد، چنانکه در متباینین از قبیل اکرام العلماء و لا تکرم العلماء نیز این مطلب وجود دارد یعنی که روی هم رفته نفی قول ثالث می کنند.

* پس غرض از (إلاّ أنّ اللازم من ذلک وجوب التّخییر بینهما عند فقد المرجحات... الخ) چیست؟

- در حقیقت بیان ثمرۀ دو احتمال مذکور است و لذا می فرماید:

* نتیجۀ احتمال دوّم اینستکه: در اینگونه موارد، قواعد متعارضین اجراء می شود یعنی که ابتدا به سراغ مرجّحات رفته و در صورت عدم وجود مرجّحات، نوبت به تخییر می رسد، که از کلمات شیخ طوسی در استبصار و عدّه نیز استفاده می شد.

* و امّا نتیجۀ احتمال اوّل اینستکه: از همان اوّل امر توقّف کرده و بر طبق هیچکدام فتوی ندهیم، آنگاه اگر احدهما با اصل عملی موافق بود مثل ینبغی در مثال مذکور که با اصل برائت سازگار است، خوب به همان اصل مراجعه می کنیم و اگر چنانچه هر دو دلیل با اصل مخالف بودند مثل افعل و لا تفعل، خوب در اینگونه موارد قوانین دوران بین المحذورین اجراء می شود و آن اینستکه: عملی المشهور و به حکم عقل جای تخییر است، آن هم تخییر عملی و بنابر قولی هم جای تعیین است، یعنی که باید معیّنا جانب حرمت را گرفت چرا که دفع مفسده اولی از جلب منفعت است.