متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 406

متن و قد أشرنا سابقا إلی أنّه قد یفصّل المسأله:

بین ما إذا کان لکلّ من المتعارضین مورد سلیم عن التّعارض، کما فی العامّین من وجه؛ حیث إنّ الرّجوع إلی المرجّحات السّندیّه فیهما علی الإطلاق، یوجب طرح الخبر المرجوح فی مادّه الافتراق و لا وجه له، و الاقتصار فی التّرجیح بها علی خصوص مادّه الاجتماع الّتی هی محلّ المعارضه و طرح المرجوح بالنّسبه إلیها مع العمل به فی مادّه الافتراق، بعید عن ظاهر الأخبار العلاجیّه. و بین ما إذا لم یکن لهما مورد سلیم، مثل قوله: «اغتسل للجمعه» الظاهر فی الوجوب، و قوله: «ینبغی غسل الجمعه» الظاهر فی الاستحباب، فیطرح الخبر المرجوح رأسا لأجل بعض المرجّحات.

لکنّ الاستبعاد المذکور فی الأخبار العلاجیّه انما هو من جهه أنّ بناء العرف فی العمل بأخبارهم من حیث الظنّ بالصدور، فلا یمکن التّبعیض فی صدور العامّین من وجه من حیث مادّتی الافتراق و الاجتماع.

و أمّا إذا تعبّدنا الشّارع بصدور الخبر الجامع للشرائط، فلا مانع من تعبّده ببعض مضمون الخبر دون بعض.

و کیف کان فترک التّفصیل أوجه منه، و هو أوجه من إطلاق إهمال المرجّحات.

ترجمه

تفصیل در دو مثال قسم سوّم از اقسام جمع:

- در گذشته اشاره کردیم که گاهی در این مسأله (یعنی جمع بین متعارضین آن هم در قسم سوّم، بین مثال اوّل و مثال سوّم) تفصیل داده می شود:

1 - بین آنجایی که برای هریک از دو ظاهر متعارض، مورد و مصداقی سالم از معارض باشد، چنانکه در عامین من وجه (مثل: اکرم العلماء و لا تکرم الشعراء که دو مادّۀ افتراقشان سالم از معارض اند و لذا ما متعبّد به هر دو شده بینهما را جمع می کنیم)، چرا که رجوع به مرجّحات سندیه (مثل: اعدلیّت) در عامین من وجه، بطور مطلق (چه در مادۀ افتراق و چه در مادّۀ اجتماع) موجب طرح و کنار گذاشتن خبر مرجوح در مادّۀ افتراق می شود که وجهی برای آن رجوع به مرجّحات وجود ندارد (چونکه در مادۀ افتراق آن دو، تعارضی وجود ندارد و حال آنکه اعمال ترجیح مربوط به متعارضین است).

- و اکتفاء در ترجیح به مرجّحات، در خصوص مادّۀ اجتماع که محلّ معارضه است و طرح مرجوح نسبت به مادّۀ اجتماع و اخذ راجح، با وجود عمل به مرجوح در مادّۀ افتراق از ظاهر اخبار علاجیّه بعید است.