متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 407

2 - و بین آنجایی که برای هریک از دو ظاهر متعارض، مورد و مصداق سالم از معارض وجود ندارد.

- مثل: این سخن امام علیه السّلام که: اغتسل للجمعه، که ظهور در وجوب غسل جمعه دارد.

- و مثل: این سخن امام علیه السّلام که: ینبغی غسل الجمعه که ظهور در استحباب دارد (و لذا ملحق به قسم اوّل بوده و جای اعمال ترجیح است).

- در نتیجه: خبر مرجوح، از همان اوّل، بخاطر وجود بعضی از مرجّحات، طرح می شود.

ردّیّه شیخنا بر تفصیل فوق:

اشاره

- امّا استبعاد مذکور در اخبار علاجیّه، از جهت اینستکه: بناء عرف در عمل به اخبار آحاد، از باب ظنّ شخصی به صدور است و لذا تبعیض و تفکیک در صدور عامین من وجه، از جهت دو مادّۀ افتراق و نیز مادّۀ اجتماع ممکن نمی باشد) چونکه وقتی من از حیث مادۀ افتراق ظن به صدور هر دو پیدا کردم و گفتم که هردو واجب العمل اند، دیگر نمی توانم در مادۀ اجتماع اقدام به طرح یکی از دو صدور کنم).

- و امّا اگر شارع ما را در مادّۀ افتراق متعبّد نمود به صدور خبر جامع شرائط، پس مانعی از متعبّد کردن ما به مضمون خبر (راجح) و عمل نکردن به دیگری (خبر مرجوح) وجود ندارد.

- درهرحال (چه این استبعاد درست باشد یا نه)، ترک این تفصیل بهتر است از قول به آن، ولو این تفصیل بهتر است از اطلاق اهمال مرجّحات (که جمع باشد بوسیلۀ احسایی چرا که او در هردو مثال قسم سوّم و بلکه در تمام صور متعارضین قائل به اهمال متعارضین یعنی جمع است).

- پس (حق اینستکه: در هردو مثال قسم سوّم باید که اهمال ترجیح و اعمال ترجیح کرد).

***

تشریح المسائل

* مراد شیخنا از (و قد اشرنا سابقا الی أنّه قد یفصّل فی المسأله... الخ) چیست؟

- بیان وجه و یا احتمال سوّم در مسألۀ تعارض ظاهرین یعنی قول به تفصیل است و لذا می فرماید:

- گاهی دو ظاهر متعارض به گونه ای هستند که هریک دارای موارد و مصادیق سلیم از معارض می باشند، یعنی که عامین من وجه هستند.

- به عبارت دیگر: هریک بر یک سلسله افراد و مصادیقی صادق هستند که آن دیگری بر آنها صادق نمی باشد، و البته در مواردی هم هر دو تصادق دارند، و در یک کلام گاهی متعارضین عامین من وجه هستند.

- فی المثل: در اکرم العلماء و لا تکرم الفسّاق، دلیل اوّل بر عالم عادل صدق می کند و مادّۀ افتراق آن است و دلیل دوّم بر فاسق جاهل صادق است که مادّۀ افتراق آن است و هر دو دلیل بر عالم فاسق صدق می کنند که مادۀ اجتماع آن دو است. در اینجا: