متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 412

تشریح المسائل

* حاصل مطلب شیخنا در (و أمّا ما ذکرنا فی وجهه... الخ) چیست؟

- پرداختن به یکی دیگر از اشکالات وجه اوّل است و لذا می فرماید:

- دلیل وجه اوّل این بود که: اصاله السّند در هریک از ظاهرین با اصاله الظهور در دیگری معارضه دارد و حیث اینکه نمی توان از اصاله السند، رفع ید نمود، پس باید از خیر اصاله الظهور گذشت و ظاهرها را توجیه کرده حمل بر خلاف آن نمود، و هذا هو الجمع بینهما.

- و امّا اینکه چرا نمی توان از سندها رفع ید نمود، بخاطر اینستکه: ادلّۀ حجیّت خبر واحد، شامل هر دو خبر می شود و ما را به صدور هر کدام متعبّد می سازد و لذا وجهی برای رفع ید از آن وجود ندارد.

- لکن چون نمی توانیم به هر دو ظهور عمل کنیم باید که از خیر یکی از آن دو بگذریم، منتهی از آنجا که اصاله الظهور در هریک با دیگری نمی سازد باید که از یکی رفع ید کنیم لکن از آنجا که رجحانی وجود ندارد، نتیجه احمال است و... که قبلا گذشت.

- به نظر ما این حرفها در صورتی مورد پسند است که یکی از دو خبر بنفسه و بدون استعانت از شاهد خارجی قرینه باشد برای تصرّف در ظاهر دیگری مثل نص و ظاهر و اظهر و ظاهر و...

- بله، اینجا جای جمع است، عرف هم همین را می گوید و لکن اگر یکی از دو خبر با کمک شاهد خارجی از اجماع و امثال آن بخواهد قرینۀ بر تصرّف در دیگری باشد، مثل متعارضینی خواهد بود که هر دو نیازمند به شاهد خارجی باشند، مثل: ثمن العذره سحت که اجماع قائم شود بر اینکه مراد از آن عذرۀ نجسه است و یا در لا بأس ببیع العذره، اجماع قائم شود که مراد عذرۀ طاهره است و هکذا...

- الحاصل: همانطور که اینگونه موارد جای جمع عرفی نیست، ظاهرین نیز که از قبیل اغتسل و ینبغی باشند، جای جمع نمی باشد، و عرف اگر آن دو را ببیند متحیّر شده و بینهما را جمع نمی کند.

* پس مراد از (و لا یقاس حالهما علی حال مقطوعی الصدور... الخ) چیست؟

- پاسخ از یک سؤال مقدر و به اصطلاح دفع دخل است، منتهی قبل از بیان آن نیاز به یک مقدّمه است و آن اینستکه:

* ظاهرین متعارضین به لحاظ سند:

- گاهی هر دو ظنّیّ السّند هستند، یعنی که هر دو خبر واحدند.

- گاهی هر دو قطعیّ السّند هستند، یعنی آیۀ قرآن و یا خبر متواتراند.

- گاهی احدهما قطعیّ السّند و دیگری ظنیّ السّند است.

- حال با توجّه به نکتۀ مزبور مستشکل می گوید: شما خود در ظاهرینی که هر دو یا احدهما قطعی الصدور باشد، معتقد هستید به اینکه باید به هر نحوی شده ظاهرها و دلالتها را توجیه نمود و حرفی از