متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 421

- ترک غسل جمعه عذاب ندارد و این نصّ در عدم وجوب است.

- در اینجا: ما این نصّ را گرفته و آن ظاهر را که فعل امر باشد و ظهور در وجوب دارد حمل بر استحباب مؤکّد می کنیم که توجیه قریبی است، مضافا بر اینکه استحباب مؤکد تالی تلد وجوب است و چنین حملی از شایعات است.

3 - گاهی هم دلیل ظاهر دارای توجیه بعید و مجاز بعید می شود. فی المثل:

- یک دلیل می گوید: یجب غسل الجمعه که اظهر در وجوب است و لکن معذلک قابل توجیه است یعنی که با زحمت حمل بر مبالغه و استحباب مؤکّد بشود.

- و امّا دلیل دیگر می گوید: لا بأس بترک غسل الجمعه، که این نصّ در عدم وجوب است.

* نظر جناب شیخ در این صور سه گانه چیست؟

اینستکه: در تقدیم نصّ و تأویل ظاهر هیچ فرقی بین این صور نمی باشد چرا؟

- بخاطر اینکه ملاک هر سه باب یکی می باشد و آن اینستکه: احد الدلیلین نصّ است و احتمال خلاف در آن راه نداشته و قابل توجیه نمی باشد.

- امّا دلیل دیگر یا ظاهر است و یا اظهر که احتمال خلاف در آن راه دارد.

- بنابراین: از آنجا که از خیر سندها نمی توان گذشت و از حیث دلالت هم نص تأویل بردار نیست، تنها راه اینستکه: ظاهر را به تأویل ببریم و لذا جای طرح ظاهر و یا حمل آن بر تقیّه و امثال آن نمی باشد.

* مراد از (و قد یظهر خلاف ما ذکرنا فی حکم النّصّ و الظاهر... الخ) چیست؟

- بیان دوّمین قول و یا نظریه است پیرامون نصّ و ظاهر و لذا می فرماید:

- قول دوّم اینستکه: در باب نصّ و ظاهر نیز باید قواعد باب متعارضین را رعایت نمود و لذا ما کاری به دلالت آنها نداریم که کدام نصّ است و کدام ظاهر، بلکه هریک از آن دو که از لحاظ سندی رجحان داشته باشد، همان را اخذ می کنیم ولو ظاهر باشد و دیگری را کنار می گذاریم ولو نصّ باشد.

سپس می گویند در این جهت تفاوتی میان مواردی که نصّ و ظاهر، عام و خاص باشند یا که ظاهر دارای توجیه قریب باشد و یا توجیه بعید، وجود ندارد.

* پس مراد از (منها: ما یظهر من الشیخ... الخ) چیست؟

ارائۀ اوّلین نمونه به عنوان شاهد و گواه بر مطلب مذکور است و لذا می گویند:

- یکی از فروعات فقهیّه اینستکه: اگر شخصی در نمازهای چهار رکعتی فی المثل از روی سهو یک رکعت اضافه کند و نماز را پنج رکعتی سلام بدهد آیا نمازش باطل است یا که صحیح است و تنها نیاز به دو سجدۀ سهو دارد؟