متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 43

متن اذا عرفت ما ذکرناه، فأعلم: أنّ الکلام فی أحکام التعارض یقع فی مقامین؛ لأنّ المتعارضین:

إمّا أن یکون لأحدهما مرجّح علی الآخر.

و إمّا أن لا یکون، بل یکونان متعادلین متکافئین.

و قبل الشّروع فی بیان حکمهما لا بدّ من الکلام فی القضیّه المشهوره، و هی: أنّ الجمع بین الدلیلین مهما أمکن أولی من الطّرح.(1)

و المراد بالطرح - علی الظّاهر المصرّح به فی کلام بعضهم(2) ، و فی معقد إجماع بعض آخر(3)

- أعمّ من طرح أحدهما لمرجّح فی الآخر، فیکون الجمع مع التّعادل أولی من التّخییر، و مع وجود المرجّح أولی من التّرجیح.

قال الشیخ ابن أبی جمهور الأحسانی فی عوالی اللآلی - علی ما حکی عنه -:

إنّ کلّ حدیثین ظاهرهما التعارض یجب علیک: أوّلا البحث عن معناهما و کیفیّه دلاله ألفاظهما، فإن أمکنک التوفیق بینهما بالحمل علی جهات التأویل و الدلالات، فاحرص علیه و اجتهد فی تحصیله؛ فإنّ العمل بالدّلیلین مهما أمکن خیر من ترک أحدهما و تعطیله بإجماع العلماء. فإذا لم تتمکّن من ذلک و لم یظهر(4) لک وجهه، فارجع الی العمل بهذا الحدیث - و أشار بهذا الی مقبوله عمر بن حنظله(5)(6) انتهی.

و استدلّ علیه:

تاره: بأنّ الأصل فی الدّلیلین الإعمال، فیجب الجمع بینهما بما أمکن لاستحاله الترجیح من غیر مرجّح.(7)

و اخری: بأنّ دلاله اللّفظ علی تمام معناه أصلیّه و علی جزئه تبعیّه، و علی تقدیر الجمع یلزم إهمال دلاله تبعیّه، و هو أولی ممّا یلزم علی تقدیر عدمه، و هو إهمال دلاله أصلیّه.(8)

ترجمه - وقتی آنچه را که ما (از تعریف تعارض، حکومت ادلّه بر اصول، عدم تعارض میان دو دلیل قطعی یا دو دلیل ظنّی شخصی) گفتیم، دانستید، باید بدانید که:

1- (1) - انظر الفصول: 440، و مناهج الأحکام: 312، بل ادّعی علیها الإجماع فی عوالی اللآلی کما سیأتی بعد سطور.
2- (2) - مثل صاحبی الفصول و المناهج.
3- (3) - هو ابن أبی جمهور، کما سیأتی.
4- (4) - فی المصدر: «أو لم یظهر».
5- (5) - عوالی اللآلی 136:4.
6- (6) - الآتیه فی الصفحه 57.
7- (7) - هذا الاستدلال من الشهید الثانی فی تمهید القواعد: 283.
8- (8) - ذکر الاستدلال به فی نهایه الوصول (مخطوط): 453، و منیه اللبیب (مخطوط): الورقه 169، و الفصول: 440، و القوانین 279:2، و مناهج الأحکام: 312.