متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 44

- سخن در احکام تعارض در دو مقام است چرا که دو دلیل متعارض:

- یا (متراجحین اند) یعنی که برای یکی از آن دو نسبت به دیگری مرجحی وجود دارد، یا که متعادلین بوده و با هم برابراند.

کلام در اولویّت قانون جمع بر قاعده طرح

- و (امّا) قبل از شروع در بیان حکم این دو مقام (یعنی تراجیح و تعادل) ناگزیر از بحث در قضیۀ مشهوره هستیم و آن قضیّه عبارتست از اینکه: جمع بین دو دلیل متعارض در صورت امکان بهتر است از کنار گذاشتن آنها و یا یکی از آنها.

- و مراد از طرح که علی الظاهر در کلام بعض از حضرات بدان تصریح شده و در معقد اجماع بعضی دیگر قرار گرفته اعم از طرح یکی از دو دلیل بخاطر وجود مرجّح در دیگری است.

- پس: جمع بین دو دلیل (در متعادلین) بهتر از تخییر (و کنار گذاشتن یکی) و با وجود مرجّح (در متراجحین) بهتر از ترجیح است.

سخن ابن ابی جمهور در عوالی اللآلی

- شیخ ابن ابی جمهور احسائی در عوالی اللئالی بنابر آنچه که از ایشان حکایت شده است می گوید:

- دو حدیثی که ظاهرشان متعارض و ناسازگار است، بحث از معنای آن دو حدیث (در عام و خاص بودن یا متباینین بودن) و کیفیت دلالت الفاظشان (که کدام بر عموم دلالت دارد و کدام بر خصوص یا کدام اظهر است و کدام ظاهر و یا کدام حاکم است و کدام محکوم...) ابتداء بر تو واجب است. و لذا:

- اگر برای شما ممکن است با حمل آن بر جهات تأویل (مثل تخصیص، تقیید، حکومت...) و دلالات، بین آن دو حدیث وفق بدهید، و بر این جمع علاقه مند بوده و در تحصیل آن تلاش کنید.

- پس به اجماع علما عمل به دو دلیل در صورت امکان بهتر است از ترک یکی از آن دو و تعطیل آن. بنابراین: اگر تمکّن از این جمع (از طریق جمع دلالی) برای شما پیدا نشد و یا وجه این جمع (از جهت دلالت) برای شما آشکار نگردید، آنگاه بروید برای عمل به این حدیث و با این کلام اشاره می کند به مقبولۀ عمر بن حنظله (که خذ بما اشتهر بین اصحابه، خذ بالمجمع علیه بین اصحابه، خذ ما خالف العامّه و... اذن فتخیّر)

استدلال به اجماع بر اولویّت این قاعده

اشاره

- و گاهی استدلال شده است بر این مطلب (که جمع دلالی بر همه چیز مقدّم است) به اینکه قاعده (مقتضی و مانع) در دو دلیل به کار گرفتن آنهاست و لذا در صورت امکان جمع بین دو دلیل واجب است چرا که ترجیح بلامرجّح محال است.

- و گاهی استدلال شده است بر مطلب مذکور به اینکه دلالت هر لفظ بر تمام معنایش اصلیّه است و