متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 46

- مراد از امکان نیز همان امکان عرفی است نه امکان به دقت عقلی که در مجاورات ارزش نداشته و از ظاهر کلام به حکم اهل محاوره به دست نمی آید.

* مراد از اولویّت در تعریف مزبور چیست؟

- در خصوص جمع های عرفی به معنای وجوب و لزوم است و نه صرف اولویّت.

- و در جمع های عقلی نه تنها اولویّتی ندارد که اصلا حسن هم ندارد و بلکه صحیح نمی باشد.

* مراد از طرح در تعریف مزبور چیست؟

- اینستکه: اگر دو دلیل مساوی بودند جمع، از طرح یکی از دو دلیل از روی تخییر بهتر است و چنانچه یکی راجح و دیگری مرجوح باشد از اخذ به راجح اولویّت دارد.

* با توجه به بیان مفردات و اصطلاحات در تعریف منظور از قاعدۀ جمع چیست؟

- اینستکه: جمع دلالی عرفی تا زمانی که ممکن باشد بر همۀ قواعد تعارض که تخییر یا ترجیح باشد، رجحان دار و نوبت به آنها نمی رسد.

- بنابراین: قاعدۀ مزبور دارای اهمیت ویژه ای است.

* در رابطۀ با مستند و مدرک این قاعده بفرمایید چه دلیلی بر حجیّت آن وجود دارد؟

- وجوه و دلایل متعدّدی برای اثبات حجیّت و ارزشمندی قانون جمع عنوان شده است که به ترتیب به شش وجه از این وجوه اشاره می شود؛

* مراد از (قال الشیخ ابن ابی جمهور الاحسائی... الخ) چیست؟

- بیان اوّلین دلیل بر ارزشمندی و حجیّت جمع یعنی اجماع است و لذا می فرماید:

- ابن ابی جمهور احسائی در کتاب عوالی اللئالی فرموده است:

- اگر دو حدیث با یکدیگر تعارض کردند و هر یک ظهور در مطلبی داشتند مثلا یکی ظهور در وجوب اکرام علماء داشت و دیگری ظهور در حرمت آن، وظیفه داریم که به ترتیب ذیل عمل کنیم:

1 - ابتدا از معنای دو دلیل بحث کنیم که آیا عام و خاص هستند یا مطلق و مقیّد هستند و یا که متباین هستند و...

2 - سپس از کیفیت دلالت آنها بحث کنیم بدین معنا که آیا دلالتشان به نحو نصّ است یا ظاهر؟ حقیقت است یا مجاز؟ بالقرینه است یا بدون قرینه؟ دلالت اصلیه است یا تبعیّه و...

3 - پس از اینکه وضع دو دلیل از حیث دلالت روشن شد، درصورتیکه امکان داشته باشد باید که ما بین دو دلیل را جمع کنیم.

- به عبارت دیگر: مجتهد باید در امر تحصیل وجه الجمع جدیّت کند چرا که العمل بالدّلیلین مهما امکن خیر من ترک احدهما و تعطیله.