متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 48

متن و لا یخفی: أنّ العمل بهذه القضیّه علی ظاهرها یوجب سدّ باب التّرجیح، و الهرج فی الفقه، کما لا یخفی. و لا دلیل علیه، بل الدلیل علی خلافه، من الإجماع و النصّ.

أمّا عدم الدلیل علیه؛ فلأنّ ما ذکر - من أنّ الأصل فی الدلیلین الإعمال - مسلّم، لکنّ المفروض عدم إمکانه فی المقام؛ فإنّ العمل بقوله علیه السّلام: «ثمن العذره سحت»(1) ، و قوله علیه السّلام: «لا بأس ببیع العذره»(2) - علی ظاهرهما - غیر ممکن، و إلاّ لم یکونا متعارضین.

و إخراجهما عن ظاهرهما - بحمل الأوّل علی عذره غیر مأکول اللحم، و الثّانی علی عذره مأکول اللحم(3) - لیس عملا بهما؛ إذ کما یجب مراعاه السّند فی الروایه و التعبّد بصدورها اذا اجتمعت شرائط الحجّیّه، کذلک یجب التعبّد بإراده المتکلّم ظاهر الکلام المفروض وجوب التعبّد بصدوره اذا لم یکن هناک قرینه صارفه، و لا ریب أنّ التعبّد بصدور أحدهما - المعیّن اذا کان هناک مرجّح، و المخیّر اذا لم یکن - ثابت علی تقدیر الجمع و عدمه، فالتعبّد بظاهره واجب، کما أنّ التعبّد بصدور الآخر أیضا واجب.

فیدور الأمر بین عدم التّعبّد بصدور ما عدا الواحد المتّفق علی التّعبّد به، و بین عدم التعبّد بظاهر الواحد المتّفق علی التعبّد به، و لا أولویّه للثانی.

بل قد یتخیّل العکس؛ من حیث إنّ فی الجمع ترک التّعبّد بظاهرین، و فی طرح أحدهما ترک التّعبّد بسند واحد.

لکنّه فاسد؛ من حیث إنّ ترک التّعبّد بظاهر ما لم یثبت التّعبّد بصدوره و لم یحرز کونه صادرا عن المتکلّم - و هو ما عدا الواحد المتیقّن العمل به - لیس مخالفا للأصل، بل التّعبّد غیر معقول؛ إذ لا ظاهر حتّی یتعبّد به.

ترجمه

عدم امکان عمل به این قاعده

- مخفی نماند که عمل به این قضیّۀ مشهور بنابر ظاهرش (بنابراینکه آن را امکن عقلی بگیریم و نه عرفی) موجب بسته شدن باب ترجیح (و تخییر) و هرج ومرج و بی نظمی در فقه می شود، چنانکه بر کسی پوشیده نیست. و دلیلی بر اینکه (مهما امکن عقلا بینهما را جمع کنیم) هم وجود ندارد بلکه دلیل از اجماع و نص برخلاف آن داریم.

1- (1) - الوسائل 126:12، الباب 40 من أبواب ما یکتسب به، الحدیث الأوّل.
2- (2) - الوسائل 126:12، الباب 40 من أبواب ما یکتسب به، الحدیث 3.
3- (3) - کما فعله الشیخ قدّس سرّه فی الاستبصار 56:3، ذیل الحدیث 182.