متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 49

عدم دلیل بر این قاعده

اشاره

- امّا نداشتن دلیل بر اینکه (این جمع بهتر از طرح است) به جهت اینستکه: دلیلی که ذکر گردید مبنی بر اینکه اصل در هر دو دلیل اعمال و بهره برداری از آنهاست، مسلم است و لکن فرض اینستکه:

اعمال دو دلیل در اینجا ممکن نیست.

- پس: عمل به ظاهر این سخن امام علیه السّلام که (ثمن العذره سحت) و به این سخن امام علیه السّلام که (لا بأس ببیع العذره)، غیر ممکن است و إلاّ متعارضین نمی شدند.

- و اخراج هر دو از ظاهرشان (یعنی اخذ به سند هر دو و رها کردن دلالتشان) بواسطۀ حمل اوّلی بر عذرۀ غیر مأکوله و حمل دوّمی بر عذرۀ مأکول اللحم، عمل به هر دو دلیل نیست، زیرا:

- همانطور که رعایت کردن سند روایت و تعبّد به صدور آن واجب است درصورتیکه شرائط حجیّت جمع باشد، تعبّد به اینکه این متکلّم اراده کرده است ظاهر و دلالت کلامی را که تعبّد به صدور سندش نیز واجب است، البته در صورتیکه قرینۀ صارفه ای در آنجا نباشد.

- شکی نیست در اینکه: تعبّد به صدور سند یکی از دو دلیل بطور معین (که یکی راجح و دیگری مرجوح است) در صورتیکه مرجحی در آنجا نباشد و یا تعبّد به صدور سند یکی از دو دلیل به نحو تخییر (که هیچیک از دو دلیل راجح و مرجوح نیستند) بر فرض جمع بین دلیلین و یا عدم جمع (و استفادۀ از طرح) متیقّن و ثابت است، و لذا تعبّد به ظاهر (یعنی دلالت) آن نیز واجب است، چنانکه تعبّد به صدور دلیل دیگر نیز واجب است (چونکه دلیل حجیّت خبر واحد هر دو دلیل را ارزشمند کرده است منتهی یکی متیقّن الاخذ و یکی فقط ذی قیمت است).

- پس: (در اینجا) امر دائر است بین عدم تعبّد به صدور بیشتر از یک سند که هر دو گروه بر آن توافق داشته (و متیقّن الاخذ است) و بین عدم تعبّد به ظاهر (یعنی دلالت) دلیلی که سندش مورد اتفاق و متیقّن است، درحالیکه اولویّتی برای دوّمی (یعنی جمع بینهما) نسبت به اوّلی (یعنی قاعدۀ طرح) وجود ندارد. بلکه گاهی عکس مطلب در آن تخیّل می شود از این جهت که در جمع بینهما (سندا) ترک تعبّد به دو دلالت وجود دارد و لکن در طرح احدهما (فقط) ترک تعبّد به یک سند وجود دارد.

- شیخ می فرماید: امّا این مطلب فاسد است، چرا که ترک تعبّد (و رها کردن) دلالت آن حدیثی که تعبّد به صدور سندش ثابت نشده (و قدر متیقّن نیست و به عبارت دیگر:) صادر شدنش از معصوم علیهم السّلام احراز نگردیده است و آن ماعدای آن دلیلی است که سندش متیقّن است، مخالف با اصل (یعنی ضایعه) نیست، بلکه تعبّد به ظاهر در احدهما معقول نیست. چرا؟

- زیرا (وقتی سند احدهما متیقّن نشود) ظاهر (یعنی دلالتی هم) برای آن نیست تا که تعبّد به آن بشود، در نتیجه مخالف با اصل و ترک تعبّد از چیزی که تعبّد به آن واجب است، نیست.