متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 64

- ما نحن فیه را در دلیلهای قبل به دو دلیل مقطوع الصدور و یا دو دلیل نص و ظاهر و یا اظهر و ظاهر تشبیه می کردیم.

- امّا در این دلیل آن را به موردی تشبیه کردیم که به حسب فرض یک خبر واحدی بیشتر در میان نمی باشد و معارضی هم ندارد لکن عیبش اینستکه: ظاهرش مخالف اجماع است، یعنی:

- به حسب فرض اجماع قائم شده است بر استحباب غسل جمعه.

- امّا ظاهر حدیث می گوید: اغتسل للجمعه که ظهور در وجوب دارد.

- در چنین موردی حضرات می گویند: به مقتضای ادلّۀ حجیّت، سند این خبر واحد را اخذ کرده و بدان ملتزم می شویم و به ناچار در دلالت آن تصرّف کرده و آن را برخلاف ظاهر حمل می کنیم.

- سپس می گویند: همانطور که به سند خبر مخالف اجماع کاری نداشته و تنها در دلالت آن تصرّف نمودیم، در ما نحن فیه هم به سند دو حدیث معارض کاری نداشته و در دلالت آنها تصرّف می کنیم.

- شیخنا در پاسخ به این دلیل حضرات می گوید:

- اوّلا: در مباحث پایانی باب تعادل و تراجیح خواهد آمد که در حدیث مخالف اجماع هم توجیه و تأویل اولی از طرح نمی باشد بلکه می توانیم که آن را طرح کنیم.

- ثانیا: به فرض که در آنجا نیز جای جمع باشد لکن قیاس ما نحن فیه به آنجا مع الفارق است. چرا؟

- زیرا در حدیث مخالف اجماع دوران امر بین طرح سند و عمل به ظاهر و بالعکس نیست. چرا؟

- زیرا یک سند در کار است و چنانچه این یک سند را طرح کنیم دیگر ظاهری باقی نمی ماند.

- امّا در ما نحن فیه دو خبر وجود دارد که هر دو ظهروی بوده و دارای معارض اند، و دوران امر بین طرح سند یکی از آن دو است تا که ظاهر آن دیگری حفظ شود و یا طرح ظاهر هر دو است تا سندین حفظ شود.

- هیچیک از این دو صورت هم اولی از دیگری نمی باشد و لذا وجهی برای اولویّت جمع بر طرح نیست.

* پس مراد شیخ از (بل الظاهر هو الطّرح... الخ) چیست؟

- سخن در رابطۀ این عبارت حضرات است که گفتند: بل الدلیل علی خلافه و آن اینستکه: نه تنها جمع در اینجا اولویّت ندارد بلکه این طرح است که اولویّت دارد.

- به عبارت دیگر: به چند دلیل باید که یکی از دو خبر معیّنا یا مخیّرا طرح شود.

* مراد از (لأنّ المرجع و المحکم فی الامکان الذی قیّد به وجوب العمل بالخبرین هو العرف...) چیست؟

- اوّلین دلیل حضرات است بر طرح احد الخبرین معیّنا او مخیّرا و لذا می گویند: - مرجع و محکم در