کتابخانه بالقرآن

متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 69

صفحه 69

* قسم اوّل، جمعی است که متوقّف می باشد بر تأویل و تصرّف هر دو خبر.

* قسم دوّم، جمعی است که متوقّف است بر تأویل و تصرّف یکی از دو خبر بطور معیّن.

* و قسم سوّم، جمعی است که متوقّف است بر تأویل و تصرّف یکی از دو خبر، لکن بطور غیر معیّن.

- و امّا قسم اوّل همان مطلبی است که (در مباحث قبل) گذشت که جمع به نحو مزبور، مخالف دلیل، نص و اجماع است.

- امّا قسم دوّم، همان تعارض نص و ظاهر (و جریان حاکم و محکوم) است که گذشت که تعارض نصّ و ظاهر، در حقیقت تعارض نیست (چون که توفیق عرفی دارند).

تعارض ظاهرین

- و امّا قسم سوّم (که خود به خود به دو گروه تقسیم می شود: 1 - ظاهرین 2 - اظهر و ظاهر)

ذکر مثال برای عام و خاص من وجه:

- یکی از مثالهای قسم سوّم، عموم و خصوص من وجه است (مثل: اکرم العلماء و لا تکرم الشعراء) که جمع بین آنها با تخصیص زدن یکی از آن دو و دادن مادّۀ اجتماع به آن و باقی ماندن آن دیگری بر ظاهرش، حاصل می آید.

ذکر مثال برای متباینین

- و مثل این سخن سخن او که می گوید: اغتسل للجمعه، بنابراینکه ظاهر این صیغه (یعنی اغتسل) ظهور در وجوب است و این سخن او که می گوید: ینبغی غسل الجمعه، بنابراینکه ظاهر این مادّه (یعنی ینبغی) ظهور در استحباب است.

- و امّا جمع در اینجا با رفع ید از ظاهر یکی از دو خبر حاصل می آید (بدین معنا که یا باید از ظاهر اغتسل دست برداریم یا از ظاهر ینبغی). در اینصورت:

در صورتی که برای یکی از دو ظاهر مزیتی نسبت به ظاهر دیگر باشد

- اگر برای یکی از دو ظاهر (مثل اکرم العلماء که عام است)، قوّت و مزیتی (مثل اظهر بودن) نسبت به ظاهر دیگر (مثلا لا تکرم الشعراء که مطلق است) باشد به نحوی که اگر (اظهر و ظاهر) در یک کلام جمع بشوند مثل: رأیت اسدا یرمی یا که (اظهر و ظاهر) در دو کلام به هم متّصل یک متکلّم بوجود آیند (مثل: لا تأکلوا الرّمان فإنّه حامض)، عمل به اظهر و صرف (یعنی تأویل ظاهر) تعیّن می یابد به نحوی که مخالف با اظهر نشود (چه العلماء را تخصیص بزنیم و چه الشعراء را)، حکم این قسم (یعنی اظهر و ظاهر) حکم همان قسم قانی است در اینکه وقتی سند اظهر (یعنی احبّ غسل الجمعه) مورد تعبّد واقع شد، اظهر قرینۀ صارفه می شود بر ظاهر (یعنی اغتسل للجمعه)، درحالیکه عکس این مطلب درست نمی باشد (یعنی نمی شود که سند ظاهر یعنی اغتسل للجمعه که ظهور در وجوب دارد را گرفت و گفت احبّ را حمل