متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 70

می کنیم بر وجوب، چرا که بعید است که احبّ حمل بر وجوب شود).

تفاوت میان اظهر و ظاهر با نصّ و ظاهر

- بله، فرق بین اظهر و ظاهر با قسم دوّم (یعنی نصّ و ظاهر و یا عام و خاص) اینستکه:

1 - در صورت تعبّد به سند نصّ (که مثلا لا تکرم النحاه باشد)، راهی برای آن نیست جز اینکه قرینۀ صارفه بشود بر ظاهر (که مثلا اکرم العلماء)، و غیر از این معنای دیگری برای آن وجود ندارد، و لذا (در دوران امر بین نصّ و ظاهر) گفتیم که امر دائر است بین گذشتن از دلالت ظاهر و گذشتن از سند نصّ (و از آنجا که سببی و مسبّبی بودند سند نص را گرفته و ظاهر عام را تأویل کردیم).

بیان حکم اظهر و ظاهر:

اشاره

2 - و امّا حکم آنچه که ما درصدد بیان هستیم (یعنی اظهر و ظاهر) اینستکه: تعبّد (و اخذ به) سند اظهر (یعنی احبّ غسل الجمعه مثلا) و ابقاء ظاهر (یعنی اغتسل للجمعه مثلا) به حال خودش (یعنی وجوب) و صرف اظهر (که حمل احبّ بر وجوب باشد ولو بعید است)، ممکن است (و لذا گفتیم که قرینۀ ظنیّۀ عرفیّه است و نه قطعیّه). چرا؟

- زیرا که هم ظهور (اغتسل) و هم ظهور (احبّ) مستند به اصاله الحقیقه است و لکن عرف ظهور اظهر را بر ظاهر ترجیح می دهد.

- پس: (در اظهر و ظاهر)، تعارض موجود است و لکن این عرف است که اظهر را ترجیح می دهد، به خلاف نصّ و ظاهر.

***

تشریح المسائل

* حاصل مطلب در (و التّحقیق الذی علیه أهله... الخ) چیست؟

- می فرماید: تحقیق مطلب در اینکه در چه مواردی جمع عرفی است و در چه مواردی عرفی نیست اینستکه:

- اگر بخواهیم بین دو حدیثی را که به حسب ظاهر با یکدیگر تنافی و تعارض دارند جمع کنیم از سه حال بیرون نیست:

1 - گاهی جمع میان دو حدیث متوقّف است بر تأویل هر دو و حمل هر دو برخلاف ظاهر مثل دو حدیث ثمن العذره سحت و لا بأس ببیع العذره، که باید اوّلی را بر عذرۀ نجسه حمل کرد و دوّمی را بر عذرۀ طاهره، تا جمع شود.

- نکته: مفصل بحث شد که جمع به این نحو لا دلیل علیه بل الدلیل علی خلافه و...

2 - گاهی جمع میان دو حدیث متوقّف است بر تأویل یکی از دو حدیث بطور معیّن مثل نصّ و ظاهر