کتابخانه بالقرآن

متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 86

صفحه 86

متن نعم قد یتصوّر التبعیض فی ترتیب الاثار علی تصدیق العادل اذا کان کلّ من الدلیلین عامّا ذا أفراد، فیؤخذ بقوله فی بعضها و بقول الآخر فی بعضها، فیکرم بعض العلماء و یهین بعضهم، فیما اذا ورد:

«أکرم العلماء»، و ورد أیضا: «أهن العلماء»، سواء کانا نصّین بحیث لا یمکن التجوّز فی أحدهما، أو ظاهرین فیمکن الجمع بینهما علی وجه التجوّز و علی طریق التّبعیض.

إلاّ أنّ المخالفه القطعیّه فی الأحکام الشّرعیّه لا ترتکب فی واقعه واحده؛ لأنّ الحقّ فیها للشّارع و لا یرضی بالمعصیه القطعیّه مقدّمه للعلم بالإطاعه، فیجب اختیار أحدهما و طرح الآخر، بخلاف حقوق الناس؛ فإنّ الحقّ فیها لمتعدّد، فالعمل بالبعض فی کلّ منهما جمع بین الحقّین من غیر ترجیح لأحدهما علی الآخر بالدواعی النفسانیه، فهو أولی من الاهمال الکلی لأحدهما و تفویض تعیین ذلک إلی اختیار الحاکم و دواعیه النفسانیّه الغیر المنضبطه فی الموارد. و لأجل هذا یعدّ الجمع بهذا النحو مصالحه بین الخصمین عند العرف، و قد وقع التعبّد به فی بعض النصوص(1) أیضا.

فظهر ممّا ذکرنا: أنّ الجمع فی ادلّه الاحکام بالنّحو المتقدّم. - من تأویل کلیهما - لا اولویّه له اصلا علی طرح احدهما و الاخذ بالاخر، بل الامر بالعکس.

ترجمه

اشکال

- بله، گاهی تبعیض و یا جمع عملی در مترتّب کردن آثار به تصدیق عادل نیز تصور می شود (البته) درصورتیکه هریک از دو دلیل عام بوده، و دارای افرادی هستند (مثل ثمن العذره و یا اکرم العلماء که هر یک دارای افرادی هستند) و لذا در بعض موارد این یکی حدیث اخذ می شود و در بعض موارد آن یکی حدیث، و در نتیجه (مکلّف) اکرام می کند برخی از علماء را و اهانت می کند عده ای دیگر را، البته در جائی که بطور کلّی وارد شده است که اکرم العلماء و نیز وارد شده است که اهن العلماء، خواه این دو دلیل (و یا دو حدیث) هر دو نصّ باشند به حیثی که تجوّز (یعنی توجیه و تأویل آن به یک معنای خلاف ظاهر) در یکی از آن دو ممکن نمی باشد (که البته تبعیض و جمع عملی در آن ممکن است مثل یجب جدّا اکرام کلّ عالم بلا استثناء و یحرم جدّا اکرام کلّ عالم بلا استثناء). و خواه هر دو ظاهر باشند (مثل اکرم العلماء و لا تکرم العلماء) که هم جمع بین آنها علی وجه تجوّز (یعنی جمع دلالی) ممکن است (که بگوئیم هر دو عام اند و ما هر دو را تخصیص می زنیم) و هم طریق تبعیض (یعنی جمع عملی مثل عمل به بیّنات).

1- (1) - المقصود منه روایه السّکونی الاتیه بعد سطور.