متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 87

پاسخ

- شیخنا می فرماید: بله (اینگونه مسائل در تصوّر انسان می آید) لکن مخالفت قطعیّه در احکام شرعیّه در یک واقعه (مثل دفن الکافر مرّه و ترک دفنه مرّه اخری) مورد ارتکاب واقع نمی شود. چرا؟

- زیرا (در ادلّۀ احکام) حق از آن شارع است و لذا راضی نمی شود که معصیت قطعیّه مقدمه بشود برای اطاعت و لذا اختیار یکی از دو دلیل و طرح دلیل دیگر واجب می شود به خلاف حقوق مردم چرا که حق در حقوق مردم مال افراد متعبّد است و لذا عمل به بعض در هریک از دو بیّنه جمع بین حقّین است بدون اینکه به سبب انگیزه های نفسانی یکی بر دیگری ترجیح داده شود.

- پس: جمع بین حقین بهتر است از مهمل گذاردن (رها کردن) یکی از دو بیّنه بطور کلّی و واگذار کردن تعیین بیّنۀ دیگر به دست حاکم و انگیزه های نفسانی او که در اینگونه موارد غیرمنضبط است. به همین لحاظ این جمع عملی نزد عرف مصالحۀ میان دو خصم نامیده می شود.

- و گاهی در بعضی از نصوص نیز تعبّد به چنین تنصیفی وارد شده است.

- پس از آنچه ما بیان کردیم روشن می شود که جمع در ادلّۀ احکام به نحوی که قبلا گذشت و آن عبارت بود از تأویل هر دو دلیل (و یا تبعیض از هر دو دلیل) هیچگونه اولویّتی بر طرح یکی از دو دلیل و اخذ به دیگری وجود ندارد بلکه قضیّه به عکس است (یعنی که جای طرح است و نه جمع)

***