متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 88

متن و أمّا الجمع بین البیّنات فی حقوق الناس، فهو و إن کان لا أولویّه فیه علی طرح أحدهما بحسب أدلّه حجّیّه البیّنه؛ لأنّها تدلّ علی وجوب الأخذ بکلّ منهما فی تمام مضمونه، فلا فرق فی مخالفتها بین الأخذ لا بکلّ منهما بل بأحدهما، أو بکلّ منهما لا فی تمام مضمونه بل فی بعضه، إلاّ أنّ ما ذکرناه من الاعتبار لعلّه یکون مرجّحا للثّانی علی الأوّل.

و یؤیّده: ورود الأمر بالجمع بین الحقّین بهذا النّحو فی روایه السکونی(1) - المعمول بها - فی من أودعه رجل درهمین و آخر درهما(2) ، فامتزجا بغیر تفریط و تلف أحدها.

هذا، و لکنّ الإنصاف: أنّ الأصل فی موارد تعارض البیّنات و شبهها هی القرعه. نعم، یبقی الکلام فی کون القرعه مرجّحه للبیّنه المطابقه لها أو مرجعا بعد تساقط البیّنتین. و کذا الکلام فی عموم مورد القرعه أو اختصاصها بما لا یکون هناک أصل عملیّ - کأصاله الطهاره - مع إحدی البیّنتین. و للکلام مورد آخر.(3)

فلنرجع إلی ما کنّا فیه، فنقول: حیث تبیّن عدم تقدّم الجمع علی الترجیح و لا علی التّخییر، فلا بدّ من الکلام فی المقامین اللذین ذکرنا أنّ الکلام فی أحکام التعارض یقع فیهما، فنقول:

إنّ المتعارضین، إمّا أن لا یکون مع أحدهما مرجّح فیکونان متکافئین متعادلین، و إمّا أن یکون مع أحدهما مرجّح.

ترجمه

جمع بین بیّنات در حقوق مردم

- و امّا جمع بین بیّنات در حقوق مردم، اگرچه به حسب ادلّۀ حجیّت بیّنه اولویّتی درش بر طرح احدهما وجود ندارد چونکه ادلّۀ حجیّت بیّنه دلالت دارد بر وجوب اخذ هر بیّنه ای به تمام معنایش.

- پس: در مخالفت این دو بیّنه فرقی نیست بین اینکه یکی را اخذ کرده و یکی را اخذ نکنی و بین اخذ به هردو بیّنه و لکن نه در تمام معنای آن بلکه در بعض (یعنی نصف) معنای هریک از آن دو، مگر اینکه آنچه در مورد آن اعتبار عقلی ذکر کردیم (که جمع بین حقّین است و از نفسانیّات قاضی بدور است و...) مرجّح باشد برای جمع نسبت به طرح.

- و تائید می کند این مطلب را، ورود امر به جمع بین حقّین به نحو مذکور در روایت سکونی (که بوسیلۀ علما به آن عمل شده است) در مورد مدعی که مردی دو درهم نزد او به امانت گذاشت و مرد

1- (1) - الوسائل 171:13، الباب 12 من أحکام الصلح، الحدیث الأوّل.
2- (2) - فی (المصدر) بدل «درهمین و درهم»: «دینارین و دینار».
3- (3) - انظر مبحث القرعه فی عوائد الأیّام: 639-669، و العناوین 352:1-360.