متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 89

دیگری یک درهم.

- پس از آن این دو مال بدون افراط و تفریط به هم مخلوط شدند و سپس یکی از دراهم از بین رفت (که در آنجا امام حکم به تنصیف احد الدّراهم نمود جمعا بین الحقین).

اصل، در تعارض بیّنات، همان قرعه است

اشاره

- سپس شیخ می فرماید: این بود مؤیّد مطلب ما لکن (بعد اللّتی و یا و اللّتی) انصاف اینستکه: اصل در موارد تعارض بیّنات و شبه بیّنات (مثل دو تا قرعه یا دو تا استصحاب) همان قرعه است.

- بله، باقی می ماند کلام در اینکه آیا قرعه مرجّح برای یکی از دو بیّنه ای است که مطابق با اصل است یا که پس از تساقط دو بیّنه، قرعه محل رجوع است.

- و نیز باقی می ماند این کلام در عموم موارد قرعه.

- پس: باز می گردیم به آنچه درصدد آن بودیم و می گوئیم:

- حیث اینکه عدم تقدّم جمع دلالی بر ترجیح در متراجحین و بر تخییر در متکافئین روشن شد، ناگزیر از بحث در دو مقامی هستیم که قبلا آن را ذکر نمودیم و آن اینکه سخن در احکام تعارض در آن دو مقام واقع می شود (یعنی متکافئین و متراجحین) و لذا می گوئیم:

- یا با یکی از دو خبر متعارض مرجّحی نمی باشد که در نتیجه متکافئین متعادلین می باشند.

- یا اینکه با یکی از دو خبر متعارض مرجّحی می باشد.

***

تشریح المسائل

* حاصل مطلب در (نعم قد یتصوّر التبعیض فی ترتیب الاثار... الخ) چیست؟

- پاسخ به یک سؤال مقدّر است که تقدیرش چنین است:

- شما جناب شیخ ادّعا می کنید که جمع عملی یعنی تبعیض در ادله الاحکام امکان ندارد و تنها جمع دلالی ممکن است، لکن ما فکر می کنیم که جمع عملی هم در ادلّۀ احکام ممکن است چرا که انجام جمع عملی در ادله الاحکام معنایش حکم به تنصیف نیست تا که شما بگوئید احکام اللّه مثل وجوب یا حرمت و یا... قابل تنصیف نیستند.

- بنابراین: ادله الاحکام نیز مثل ادلّه الموضوعات اند. چرا؟

- زیرا انجام جمع عملی یا تبعیض در ادلّه الموضوعات، در خود خبر یعنی قول بیّنه نبود بلکه در متعلّق آنها بود.

- به عبارت دیگر: گفتیم خانه شش دانگ است، سه دانگ آن مال زید و سه دانگ آن مال عمرو.

- خلاصه اینکه ما مدّعی هستیم که در برخی از موارد در ادلّه الاحکام نیز می توان جمع عملی و یا به