متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 95

- اگر قبلا که قرعه زدیم پس از تساقط بیّنتین بوده یعنی دو بیّنه در اثر تعارض تساقط کرده و پس از آن ما به قرعه رجوع کرده ایم این بیّنۀ سوّم بلامعارض و برنده است.

- امّا اگر گفته شود که خیر آن دو بیّنۀ قبلی تساقط نکرده اند و لکن قرعه مرجّح احدهما بود آن وقت این بیّنۀ ثالث معارض با آن دو بیّنه است.

* جناب شیخ اینکه فرمودید یرجع إلی القرعه آیا در همه جا یرجع إلی القرعه؟ یا در صورتیکه احد البیّنه مطابق با اصل نباشد، فی المثل:

- دو تا بیّنه تعارض کرده، یکی می گوید این آب نجس است، بیّنۀ دیگر می گوید خیر این آب پاک است چه باید کرد؟

- بیّنه ای که می گوید این آب پاک است مطابق با اصل طهارت است و لذا:

- در اینگونه موارد نباید به قرعه رجوع کرد بلکه باید به بیّنه ای عمل کرد که مطابق اصل است.

- امّا در جایی که هیچیک از دو بیّنه مطابق اصل نیست باید که به قرعه رجوع کرد مثل تعارض دو بیّنه در مورد خانه که دوران بین المحذورین است.

تلخیص المطالب

آنچه گذشت در یک گفتمان ساده با مرحوم شیخ

* تعارض چیست؟

اینستکه: دو خبر یا به تعبیر دیگر دو دلیل از جهت معنا و مدلول به نحو تضاد یا تناقض با هم منافات داشته، ناسازگار باشند، فی المثل:

* اگر یک دلیل بگوید اکرام زید واجب است، دلیل دیگر بگوید اکرام زید واجب نیست، این واجب است و واجب نیست تنافی به نحو تناقض است.

* و اگر یک دلیل بگوید فلان شیء حلال است و دلیل دیگر در رابطۀ با همان شیء بگوید حرام است، این حلال است و حرام است، تنافی به نحو تضاد است.

- علی أیّ حال شرط تعارض دو دلیل اینستکه: بر سر یک موضوع وارد شده و چنانکه در دو مثال فوق وجود دارد، وحدت موضوع داشته باشند، چنانکه مناطقه می گویند:

در تناقض هشت وحدت شرط دان وحدت موضوع و محمول و مکان

وحدت شرط و اضافه، جزء و کلّ قوّه و فعل است در آخر زمان

- بنابراین: اگر هر دلیلی دارای موضوع علی حدّه ای باشد تعارض بین آنها معنا ندارد فی المثل:

- اگر یک دلیل بگوید اکرام زید واجب است، دلیل دیگر بگوید اکرام عمرو حرام است تعارضی بین این دو دلیل وجود ندارد، چراکه موضوع هریک با دیگری فرق می کند.