متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 14 صفحه 96

* جناب شیخ از مطلب فوق چه مطلبی بدست می آید؟

- اینکه: دلیل اجتهادی تعارضی با دلیل فقاهتی ندارد، چونکه موضوع ادلّه یک چیز است و موضوع اصول چیز دیگر است فی المثل:

- دلیل اجتهادی می گوید: التّتن حرام، اصل یعنی دلیل فقاهتی می گوید تتن مشکوک الحکم حرام.

- به عبارت دیگر: دلیل اجتهادی می گوید حرام لکن اصل برائت می گوید حلال، منتهی دلیل که می گوید حرام، تتن را می گوید حرام و اصل که می گوید حلال، تتن مشکوک الحکم را می گوید حلال.

- پس در اینجا وحدت موضوع وجود ندارد در نتیجه بین دلیل و اصل تعارضی نخواهد بود.

* جناب شیخ مخالفت ادلّه با اصول چگونه است و به چه شکل متصوّر است؟

- مخالفت ادلّه با اصول را در دوازده گونه می توان تصویر کرد که در نه صورت از این دوازده صورت ادلّه وارد بر اصول اند و در سه صورت حاکم بر آنها می باشند.

- در تصویر این دوازده صورت می گوئیم:

- در سراسر فقه چهار اصل عملی وجود دارد: برائت، احتیاط، تخییر و استصحاب.

1 - برائت: گاهی عقلی است که همان قبح عقاب بلا بیان باشد، گاهی شرعی است که همان رفع ما لا یعلمون... باشد.

2 - احتیاط: گاهی عقلی است، که همان دفع عقاب محتمل واجب است می باشد، گاهی شرعی است که همان احتط لدینک اخوک دینک، می باشد.

3 - تخییر یک اصل عقلی است که شرعی ندارد و در دوران بین المحذورین که نمی دانیم فلان عمل مثلا واجب است یا حرام کاربرد دارد و لذا عقل می گوید انت مخیر، یکی را به دلخواه اختیار کن.

4 - استصحاب هم یک اصل شرعی است که همان لا تنقض الیقین بالشّک باشد.

- نکته: درست است که اصول عملیّه چهار تا می باشند لکن وقتی عقلی و شرعی آن را موردنظر قرار می دهیم من حیث المجموع می شوند شش تا.

* إنّما الکلام در اینجا در چیست؟

- در اینستکه: دلیلی که در مقابل این شش اصل قرار می گیرد دو صورت دارد:

1 - یا مفید علم است مثل خبر متواتر، اجماع محصّل، خبر محفوف به قرآن و نص آیه.

2 - یا مفید ظنّ است، مثل: ظاهر آیه، خبر ثقه، اجماع منقول و امثال ذلک...

پس: دوتا شش تا می شود دوازده تا.

بنابراین: وقتی یک دلیل در برابر یک اصل قرار می گیرد دارای یکی از این دوازده وضعیّت است، حال: